Van Maria en Johannes naar Noor en Noah

Elk jaar verschijnt een lijstje van de populairste babynamen en dat lijstje lijkt er ieder jaar ongeveer hetzelfde uit te zien. Dit jaar staan Noah en Noor bovenaan, maar namen als Emma en Sem staan de afgelopen tien jaar steevast in de top 10.

In de afgelopen tien jaar is er dus niet veel veranderd, maar in de afgelopen eeuw wél.

Nou ja, niet in de eerste 70 jaren van de vorige eeuw. Toen werden baby's vaak naar familieleden vernoemd. "Dezelfde namen werden steeds doorgegeven," vertelt namendeskundige Gerrit Bloothooft van de Universiteit Utrecht.

De meeste jongens kregen in die tijd de namen Johannes, Jan, Cornelis, Hendrik en Willem.

En ook pasgeboren meisjes kregen heel lang ongeveer dezelfde namen. Kijk mee naar deze grafiek. Per periode (zwarte lijn) wordt de top-10 meest populaire meisjesnamen getoond. Je kunt de kleuren volgen om de rangorde te zien veranderen. Hoe dikker het balkje, des te vaker die naam per jaar werd gegeven.

Tot midden jaren 70 werden zo veruit de meeste meisjes Maria, Johanna, Anna, Cornelia, Wilhelmina, Hendrika, Elisabeth, Catharina, Adriana en Petronella genoemd. Alleen de populariteit onderling veranderde.

De roepnamen waren natuurlijk vaak niet Johanna, maar Hanna of Jannie en niet Cornelia, maar Corrie of Neeltje.

Voor de officiële naam had je volgens Bloothooft als ouder weinig keus in die tijd. "Je moest de normen van je familie en naaste omgeving volgen, zodat je niet uitgesloten werd van de gemeenschap." Tussen de 60 en 70 procent van de baby's werd vernoemd naar grootouders, de rest naar ouders en ooms en tantes.

Vanaf ongeveer 1960 veranderen de lijstjes wel. Meisjes in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw heetten heel anders dan hun moeders en grootmoeders: Linda, Esther, Wendy, Kim, Monique, Sandra, Laura, Sanne en Chantal. Maria bleef tot begin jaren 90 het meest populair.

"Het was het begin van de individualisering van de samenleving", vertelt de namendeskundige. Mensen gingen hun eigen keuzes maken op het gebied van geloof, seksualiteit maar dus ook wat betreft namen."

Veel 'nieuwe' namen waren eigenlijk al roepnamen. En vernoemingen verdwijnen niet helemaal, maar worden vaak de tweede naam.

Voor de eerste naam laten ouders zich inspireren door buitenlandse namen, bijvoorbeeld uit Scandinavië en Engeland. De variatie in namen nam niet alleen daardoor toe, "ook immigratie neemt een grote vlucht vanaf de jaren 70", zegt Bloothooft. Die namen werden niet heel vaak gegeven, maar zorgden dus wel voor meer namen in de databank. "Dat proces is rond het jaar 2000 voltooid, de laatste jaren is het aantal namen niet meer veel toegenomen."

De meest populaire namen van nu blijven niet zo lang populair en zijn lang niet zo populair als Johannes en Maria. De namen worden steeds diverser en de top 10-lijstjes dus ook. Die veranderen elke generatie weer.

Vanaf ongeveer de eeuwwisseling komen meisjesnamen als Lisa, Iris, Anouk, Amber, Sophie, Emma, Julia en Mila op.

Opvallend genoeg is er één naam die de tand des tijds doorstaat: Anna komt in bijna elke periode voor in de top 10. Tussen 1995 en 2004 wordt Anna even van haar troon gestoten door Anne. Maar daarna maakt Anna weer een comeback.

Een hele duidelijke verklaring voor de populariteit van Anna is er niet volgens Gerrit Bloothooft, maar het helpt wel dat het een korte naam is.

Vroeger kregen baby's vaak een lange naam, maar in het dagelijkse leven werd Cornelis, Cor genoemd en Johanna bijvoorbeeld Hanna.

Vanaf 1980 schiet het aantal 4-letterige namen omhoog. "Dat komt omdat ouders vooral korte namen kiezen die ook meteen roepnaam zijn", zegt Bloothooft.

"In het moderne tijdperk is de vernoeming vervallen, dus heeft de naam maar een beperkte levensduur," vertelt Bloothooft. Sommige namen komen heel erg op, pieken een generatie lang en verdwijnen daarna bijna weer.

Bijvoorbeeld Ingrid.

En Ronald.

Sommige namen verschijnen en verdwijnen in een mum van tijd. Bijvoorbeeld door de opkomst van een popster.

De naam Britney piekte in 2000, het jaar dat Britney Spears wereldberoemd werd.

Of Amalia. Die naam maakte een piekje mee na de geboorte van de prinses.

Maar eigenlijk is dat tegenwoordig best uitzonderlijk. "Koninklijke namen zijn helemaal niet zo populair de laatste decennia. Vroeger wel, maar vernoemingen naar leden van het Koningshuis hebben nu plaatsgemaakt voor beroemdheden." Volgens Bloothooft is Amalia net anders omdat de naam buiten Nederland, los van de prinses, ook al populair was.

Maar het kan ook de andere kant op. Toen Joran van der Sloot in 2006 verdacht werd van betrokkenheid bij de verdwijning van Natalee Holloway, kwam de naam Joran in een dip.

En de meisjesnaam Isis viel helemaal uit de gratie nadat de Islamitische Staat in 2014 het kalifaat uitriep. De terreurbeweging werd toen vaak afgekort 'Isis' genoemd.

De populariteit van namen verandert sneller dan vroeger, maar nog steeds heten de meeste mannen in Nederland Johannes (260.000) en de meeste vrouwen Maria (290.000). Door de vergrijzing in Nederland domineren ouderen de namenvoorraad.

Bovendien is het aantal unieke namen dus gegroeid. Begin 20ste eeuw waren er gemiddeld 8.000 nieuwe Maria's per jaar. Ter vergelijking: Noor is nu nummer één, maar in de afgelopen tien jaar werden gemiddeld 480 Noors per jaar geboren.

En tegenover 7.400 Johanessen per jaar (8 procent van alle jongens) begin vorige eeuw werden er de afgelopen tien jaar gemiddeld 780 Noah's per jaar geboren, 1 procent van alle jongens. Toch staat die naam dit jaar op nummer 1.

Verantwoording

Alle namendata zijn afkomstig van namenkundige Gerrit Bloothooft van de Universiteit van Utrecht.

Redactie: Semina Ajrović en Hatixhe Raba
Eindredactie: Margot Oosterwechel
Designer: Thijs Geritz