Voor het eerst sinds de revolutie van 1979 gaat Iran massaal de straat op. De protesten zijn veel groter in omvang dan toen studenten in 1999 de straat op gingen.

De directe aanleiding voor deze protesten is de omstreden herverkiezing van de conservatieve president Ahmadinejad, legt Iran-deskundige en religiegeleerde Pooyan Tamimi Arab uit. “Destijds hoopten velen dat een hervormingsgezinde kandidaat verkozen zou worden. Toen dat niet gebeurde, ontplofte het. Op het hoogtepunt gingen een miljoen mensen de straat op om te protesteren tegen verkiezingsfraude."

Volgens Tamimi Arab speelde Twitter een grote rol. “Wereldwijd waren dit de eerste protesten waarbij sociale media werden ingezet. De amateurbeelden van de moord op Neda Agha Soltan verspreidden zich online razendsnel. Dat gruwelijke beeld was voor veel mensen een reden om de straat op te gaan.”

Demonstranten hadden de hoop het regime te hervormen. Maar toen meer dan 100 mensen werden gedood, vervloog die hoop. Tamimi Arab: “De beweging destijds heette de Groene Beweging, een verwijzing naar de kleur van de islam. De jaren daarna namen de positieve verwijzingen naar de islam dramatisch af.” De kleur groen verwijst ook naar hoop en verandering.

Een Koerdisch-Iraanse vrouw van 22, Jina (Mahsa) Amini, overlijdt in de zomer van 2022 nadat ze is mishandeld door de zedenpolitie. Al blijven de autoriteiten dat ontkennen. Ze zou haar hoofddoek niet op de juiste manier hebben gedragen. Haar dood ontketent grote woede.

‘Vrouw, leven, vrijheid’, klinkt het door de straten van Iran. Demonstranten steken hoofddoeken in brand. “Het beeld van de witte hoofddoek op een stok uit 2017 is nog vreedzaam”, zegt Tamimi Arab. “Maar je ziet dat demonstranten zich steeds explicieter tegen de symbolen van het regime en dus de islam keren, door hun hoofddoek in brand te steken.”

Etnische minderheden spelen een belangrijke rol bij de protesten. Amini was Koerdisch, dus die groep roert zich. En ook de Baluchi-minderheid uit Zuidoost-Iran staat op tegen het regime.

Wederom worden de protesten keihard neergeslagen. Er vallen honderden doden, onder wie tientallen kinderen. Het aantal doden was vooral hoog in provincies met etnische minderheden zoals de Koerden en Baluch.

In de protesten van nu speelt een nieuwe groep een rol: de mensen in bazaars, de Bazaari’s. Zij demonstreren na de val van de Iraanse munt tegen de financiële malaise . Een veelzeggende breuk met het verleden: traditioneel steunen de Bazaari’s het islamitische regime.

Andere groepen sluiten zich aan en er breekt protest uit in tientallen steden. Landelijk wordt tegen het regime gedemonstreerd: “Zelfs moskeeën zijn doelwit, dus deze golf is nóg meer gericht tegen het idee van een islamitische regime", vertelt Tamimi Arab.

De Iraanse staat reageert harder dan ooit: het aantal doden wordt al geschat op 2500. “Het is ongekend. Volgens sommige bronnen zijn het er zelfs veel meer”, zegt Tamimi Arab. En opnieuw blokkeert het regime het internet. 90 miljoen Iraniërs zijn afgesloten van elkaar en van de wereld.

Volgens de Iran-deskundige komt dat omdat het regime zich bedreigd voelt, nog meer dan tijdens vorige protestgolven. “In 2009 waren demonstranten boos omdat een interne, hervormingsgezinde kandidaat niet was verkozen, Mir Hossein Mousavi. Er was ruzie binnen het regime, maar hij was wel een van hen. Nu roept Reza Pahlavi (de zoon van de Shah, de voormalige leider van Iran) op om de straat op te gaan, dat is een aartsvijand van het regime.”

Hoe deze protesten aflopen, is de vraag. Ondanks vele grote protesten in de afgelopen decennia en regelmatige voorspellingen van hun ondergang, blijven de ayatollah’s tot nu toe aan de macht.

Colofon

Redactie Hatixhe Raba, Yorick de Vries
Ontwerp Thijs Geritz