Een strijd om vierkante meters

Vier jaar na de Russische invasie in Oekraïne is het gebied rond de frontlinie veranderd in een dodelijk niemandsland, door militair experts ook wel de kill zone genoemd.

Het wemelt er van de drones, alles wat beweegt is doelwit en tanks en pantservoertuigen zijn veelal teruggetrokken. Op de grond verdedigen en veroveren kleine eenheden frontsoldaten gebied.

Rusland bezet nu zo’n 20 procent van Oekraïne. Het oorlogsfront is 1250 kilometer lang en verschuift heel langzaam in het nadeel van Oekraïne.

Defensie-expert Peter Wijninga, verbonden aan onderzoekscentrum HCSS, zegt daarover: “Als er al gebieden worden veroverd, heb je het over vierkante meters. Beide landen zijn niet meer in staat om een groot offensief op te zetten.”

Het hevigst wordt gevochten in de Donbas-regio. Met name in de provincie Donetsk.

Nog een kwart van die provincie is in Oekraïense handen, maar dat gebied wil Rusland koste wat het kost in handen krijgen.

Dit verhaal richt zich op de stad Kostjantynivka, één van de belangrijkste Oekraïense frontsteden. De laatste maanden wordt er hevig om gevochten.

Wat zich daar afspeelt, is vergelijkbaar met andere delen van het front.

Op basis van onder meer open bronnenonderzoek door de NOS brengen we de strijd rond deze stad in beeld.

Voor de oorlog was Kostjantynivka een industriestad, befaamd om de glasindustrie, met bijna 70.000 inwoners. Sinds 2022 zijn de meesten van hen gevlucht.

In de eerste oorlogsjaren werd de stad vooral bestookt met Russische raketten. Ondertussen hebben Russische soldaten de buitenwijken bereikt en verdedigen Oekraïners de stad met man en macht.

Op deze beelden uit februari zijn Oekraïense soldaten onderweg naar hun posities in de stad:

Het zijn vooral kleine militaire eenheden die nog in het gebied zitten. Voertuigen zie je er nauwelijks nog. Die worden vrijwel direct aangevallen door drones:

Het grootste gevaar voor soldaten zijn niet de frontsoldaten van de tegenpartij, maar dat wat in de lucht hangt: drones en de dreiging van artillerie.

Deze kaart toont een deel van het front rond Kostjantynivka. Observatiedrones houden dit gebied nauwlettend in de gaten. Met die informatie worden drones, artillerie en luchtaanvallen aangestuurd.

De gele punten tonen door de NOS vastgestelde Russische drone-aanvallen; het werkelijke aantal ligt hoger en ook Oekraïne zet in dit gebied intensief drones in.

Drones zijn tegenwoordig het dodelijkste wapen aan het front. Verantwoordelijk voor tot wel tachtig procent van de slachtoffers. Russische en Oekraïense drones jagen continu op elkaars soldaten.

Op deze schokkende beelden is te zien hoe weerloos soldaten staan tegenover die kamikaze-drones.

De blauwe artillerie-inslagen concentreren zich rond stedelijk gebied, waar Oekraïense eenheden zich in gebouwen verschansen.

De groenen stippen zijn inslagen van luchtaanvallen met zweefbommen, die richten zich voornamelijk op wegen, bruggen en grote gebouwen. Van ver achter het front lanceren Russische vliegtuigen dit soort bommen:

Met name de inzet van Russische drones en luchtaanvallen met zweefbommen zijn de afgelopen vier jaar toegenomen.

In combinatie met artillerie hebben die het frontgebied steeds dodelijker gemaakt.

Oekraïense frontsoldaten moeten ondanks die gevaren in het gebied zien te overleven. Hun aanwezigheid is essentieel.

Defensie-expert Wijninga: “De frontsoldaat is nog de enige die gebied kan innemen of behouden, dat kan je niet met een drone of vliegtuig. Zet een soldaat zijn voet op een stuk grond, dan is dat van hem. Daarmee is die cruciaal in deze oorlog.”

Aan het begin van de oorlog verbleven Oekraïense soldaten meestal één tot twee weken aan het front. Door de continue dreiging gaat dat tegenwoordig vaker om maanden. Het aflossen van troepen is vaak te gevaarlijk, waardoor ze lange tijd op hun posities vastzitten.

Deze Oekraïense soldaten vertrokken in september 2025 naar het front bij Kostjantynivka en kwamen in februari 2026 na 137 dagen terug:

Van een echte frontlinie is in Oekraïne geen sprake. Het front is geen strakke lijn, maar steeds meer een dodelijk niemandsland. Wijninga: “Dat kan een strook zijn van 10, 20 kilometer breed waar de frontlijn dan een soort van middenin loopt. Drones beheersen het front nu."

Vanuit commandoposten achter dat niemandsland wordt de oorlog aangestuurd via dronebeelden. Wijninga: “Een commandant is van daaruit in staat via drones de strijd te coördineren en manschappen aan te sturen.”

Dit zijn beelden uit zo'n commandopost uit 2024: aanvallen, observaties, evacuaties en bevoorrading worden langs het hele front vanuit dit soort ruimtes georganiseerd. Deze commandoposten vormen het zenuwcentrum van de strijd.

Via onder andere Starlink-satellieten wordt vanuit het commandocentrum contact gelegd met verschillende eenheden.

Observatiedrones monitoren het front continu. Zij zijn de ogen van deze oorlog.

Met die informatie worden artillerieteams, droneteams en de frontsoldaten aangestuurd.

Commandoposten bevinden zich buiten de kill zone. Droneteams en eenheden frontsoldaten opereren daarbinnen.

Door de coördinatie vanuit Oekraïense en Russische commandoposten is het frontgebied een permanent bewaakt en uitzonderlijk gevaarlijk gebied geworden, oftewel: een killzone.

Bevoorrading en evacuatie met voertuigen is door die dreiging nauwelijks nog mogelijk. En gaat daardoor tegenwoordig te voet of, steeds vaker, met op afstand bestuurbare wagentjes.

Deze gronddrones zijn een van de nieuwste innovaties in deze oorlog:

Ook die krijgen tijdens missies te maken met de altijd aanwezige dreiging vanuit de lucht:

Met zogeheten 'jammers' proberen zowel Rusland als Oekraïne elkaars drones uit te schakelen door de verbinding van drones te verstoren. Wijninga: “Het is niet alleen een drone-oorlog. Het is juist ook een oorlog van de tegenmaatregelen. Ook die strijd is voortdurend gaande.”

Om zulke verstoringen tegen te gaan, wordt de laatste tijd ook veel gebruik gemaakt van drones die via glasvezeldraden worden aangestuurd.

Hele gebieden zijn inmiddels bedekt met zulke draden.

Als 'jammers' hierdoor geen effect hebben, is uit de lucht schieten de enige overgebleven optie voor soldaten:

Informatie en signalen zijn essentieel in deze oorlog, Rusland en Oekraïne zetten meer en meer in op het gebruik van drones. Oekraïne wil dit jaar maar liefst zeven miljoen drones gaan produceren.

Wijninga: “Die groei van drone-ontwikkeling is aan beide kanten ontstaan bij een gebrek aan luchtmacht. Maar ondertussen is die zo doorontwikkeld dat hij min of meer een eigen leven is gaan leiden.”