De nieuwe Nederlandse zomer

Als je niet beter zou weten, zou je denken dat we al diep in de zomer zitten. Bloedheet. Scholen sluiten de deuren, slapeloze nachten in een doordrenkt bed, weerwaarschuwingen en ronkende airco's. En dat in heel Europa.

Warm weer is van alle tijden, maar de extreme hitte waar Europa nu onder zucht, vertelt ook het verhaal van klimaatverandering. Het is vaker heet en die hitte neemt toe in intensiteit. Zonder de opwarming van de aarde zou de huidige hitte niet zó extreem zijn.

Wat is er aan de hand op ons continent?

Er trok een zogeheten hittekoepel over Europa, waarin steeds heter wordende lucht zich ophoopt. Vanuit het zuiden werd die bel langzaam naar het noorden geblazen.

Dinsdag lag 'ie nog in Frankrijk. Toen was het hier al goed warm.

En vanaf woensdag kwam de koepel steeds meer boven Nederland te liggen, om ons er vrijdag compleet in te vangen.

Nederland lag op een gegeven moment echt in het midden van die hittekoepel. Het werd code rood vanwege extreme hitte.

Vanaf vandaag trekt de hittekoepel langzaam naar Duitsland, Denemarken en Polen, waar ze zich ook al opmaken voor sneuvelende juni-records.

Maar die hittekoepel is niet het hele verhaal. Er worden namelijk steeds meer dagen met extreem hoge temperaturen gemeten, iets wat past bij de opwarming van de aarde.

Hieronder in de grafiek zie je het aantal dagen dat het bij één van de meetstations in Nederland 30 graden of hoger werd sinds 1901.

Het zwaartepunt ligt al duidelijk in de afgelopen jaren.

Maar laten we eens kijken naar de nog wat extremere temperaturen.

We zien veel vaker dagen met 33 graden of meer dan in de vorige eeuw. En het zijn ook vaker méér dagen.

Laten we nu eens kijken naar temperaturen die in Nederland echt heel extreem zijn: 35+.

De zwarte streepjes doken in de vorige eeuw nog maar sporadisch op. In de afgelopen twintig jaar is dat wel anders.

We kwamen in de afgelopen twee decennia niet ieder jaar boven de 35 graden uit, maar wel véél vaker dan voor de eeuwwisseling.

Niet alleen het aantal dagen met hoge temperaturen neemt toe, het wordt ook warmer.

Kijk bijvoorbeeld mee naar de gemiddelde maximumtemperatuur in juni.

Tot en met het jaar 2000 zie je dat het per jaar kan schommelen, maar dat de gemiddelde maximumtemperatuur in juni niet héél veel verandert. Maar als je kijkt naar de periode daarna, dan gaat die lijn steeds verder omhoog.

Tegelijk nam het aantal koele zomerdagen juist rap af. Op die dagen bleef het bij alle meetstations onder de 20 graden.

Waar er vorige eeuw nog wel eens veertig of meer van dat soort dagen waren, zijn het er de laatste jaren steevast minder dan twintig.

Het is nog beter zichtbaar als je de zomerdagen neemt waarop het 15 graden of koeler bleef. De laatste zomerdag waarop het 15 graden of koeler was, was in 2020.

Ook 's nachts voelbaar

Zeker ook 's nachts kun je merken dat er wat verandert door de opwarming van de aarde. Het blijft vaker warm 's nachts. Je zult het de afgelopen dagen ook wel gemerkt hebben. Voor veel mensen was de koelte ver te zoeken 's nachts.

Het leidde tot tal van nieuwe records. In Vlissingen koelde het bijvoorbeeld niet verder af dan 24 graden, een dag na het vorige record van 22,4 graden in Woensdrecht.

Ook dat is onderdeel van een trend die in Nederland hoort bij een veranderend klimaat: het aantal zomernachten met een minimumtemperatuur boven de 20 graden neemt toe.

In de vorige eeuw bleef het nog meestal 's nachts onder de 20 graden 's zomers. Maar de uitschieters omhoog zien we nu veel vaker.

Hitte in de stad

Hoe warm je het hebt, is erg afhankelijk van waar je woont, werkt of naar school gaat. Zeker in een aantal steden waren de verschillen de afgelopen dagen heel duidelijk.

Via satellietbeelden is te zien hoe heet de grond op sommige plekken in de stad werd. En vooral ook hoe groot het verschil is tussen het versteende deel van de stad en het groen.

Kijk bijvoorbeeld naar Eindhoven, waar in een woonwijk 47,3 graden werd gemeten, en een eindje verderop 28,4 graden:

Of in Nijmegen, waar een verschil van 19 graden werd gemeten:

En in Rotterdam, waar de grondtemperatuur bij de Kralingse Plas behoorlijk kon afwijken van de bebouwing.

In heel Europa
Tot zover Nederland. Het zal je niet verrassen, maar ook in andere Europese landen zijn al jaren vergelijkbare getallen te zien.

Ook daar sneuvelden deze week hitterecord na hitterecord en kleurden de weerkaarten oranje en rood van de weerwaarschuwingen. In Frankrijk gingen bijvoorbeeld trekpleisters als het Louvre en de Eiffeltoren dicht, net als tal van scholen. Vergelijkbare maatregelen werden getroffen in 's zomers notoir hete steden als Sevilla en Rome.

Wanneer je de temperaturen in Nederland, in dit geval in De Bilt, vergelijkt met andere Europese steden zie je dezelfde trend.

Kijk maar naar de zomer in verschillende steden op ons continent. De zuidelijke temperaturen trekken door klimaatverandering naar het noorden.

Allereerst De Bilt, waar de gemiddelde zomertemperatuur in de afgelopen eeuw langzaam richting de 20 graden verschuift.

In Parijs is dat nu al ongeveer het geval. En je ziet ook: de zomertemperatuur waarvoor je in 1997 naar Parijs moest afzakken, hebben we nu in De Bilt.

Noordelijker, in Kopenhagen, is het nog koeler. Maar ook daar is het inmiddels warmer dan in De Bilt begin jaren 90.

En ook als je weer verder naar het zuiden gaat zie je: de zomers in de steden worden ook daar flink warmer.

In Lyon bijvoorbeeld:

Of in Rome waar het nu 's zomers boven de 25 graden wordt, maar waar je in de jaren 90 nog een zomertemperatuur had van een ruime 22 graden.

Of zelfs nog warmer, in Sevilla in Spanje.

Met als heetst Athene, waar tegenwoordig de 28 graden gemiddeld wordt aangetikt 's zomers, terwijl dat in de jaren 90 nog een graad of 26 was.

Wat staat ons te wachten?
Zolang de mens op grote schaal fossiele brandstoffen blijft verbranden, blijft de aarde verder opwarmen en zullen we dus meer en meer hitte-extremen ervaren 's zomers.

Het KNMI weet op basis van verschillende klimaatscenario's al hoe dat er ongeveer uit kan gaan zien. Die scenario's zullen de komende decennia nog meermaals worden bijgesteld, maar de stijgende trend is duidelijk zolang de opwarming van de aarde niet wordt getemperd.

Kijk maar naar wat de verschillende klimaatscenario's ongeveer aangeven:

Zo valt te verwachten dat de gemiddelde temperatuur eind deze zomer rond de 23.6 graden zal liggen.

Voor de verdere toekomst bestaat een klimaatscenario waarin we veel CO2 blijven uitstoten en het 's zomers droger wordt, Hd genaamd. En een scenario waarin we weinig uitstoten en het droger wordt, Ld genaamd. Dat ziet er zo uit:

In het droge scenario met veel uitstoot (Hd) wordt het dus snel veel warmer. Bij het lage en droge scenario (Ld) stopt de opwarming in 2050.

Bij de scenario's waarin het natter wordt, zie je een vergelijkbare lijn. Het gaat alleen wat minder hard.

En ook voor de Europese steden die we eerder aanhaalden, valt al in potlood te tekenen hoe klimaatverandering de temperatuur beïnvloedt.

Kijk maar naar de verwachte gemiddelde zomertemperaturen:

De ene stad gaat wat harder dan de andere, maar de trend is duidelijk.

Dus..?
Europa maakt al heel vroeg in de zomer een hittegolf mee die zich kan meten met de zwaarste hittegolven van de afgelopen eeuw. Het is zweten geblazen, langere tijd en opvallend vroeg in het jaar.

Het is een historische weergebeurtenis, die niet los kan worden gezien van de opwarming van de aarde die de mens veroorzaakt door fossiele brandstoffen te verbranden. Hittegolven zijn van alle tijden, maar de extreme hitte van de afgelopen dagen is aangewakkerd door klimaatverandering. Zonder de opwarming van de aarde, was de hitte van de afgelopen dagen niet zo extreem geweest. Iets wat we in de toekomst vaker zullen gaan zien.

Colofon

Redactie: Sven Schaap
Data: Semina Ajrović & Sjoerd Mouissie
Design: Thijs Geritz
Eindredactie: Margot Oosterwechel