De meest bespiede berg van Iran

Amerikaanse satellieten houden deze berg bij de Iraanse stad Isfahan continu in de gaten. “Als iemand in de buurt komt, zien we dat meteen. Dan blazen we ze op”, zei de Amerikaanse president Trump erover.

De berg is zo belangrijk omdat er volgens experts honderden kilo's hoogverrijkt uranium onder begraven liggen.

Dat is een belangrijk ingrediënt voor kernwapens. De Iraanse uraniumvoorraad is daardoor een van de grootste twistpunten in de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran. Wat weten we over die voorraad en de plekken waar het ligt?

Voor gebruik moet uranium verwerkt en verrijkt worden. Verrijkt uranium is te gebruiken als brandstof voor kerncentrales, maar ook voor medisch en wetenschappelijk onderzoek. Voorbeelden van zogenoemde 'civiele doeleinden'.

Het verrijken van uranium gebeurt in centrifuges. Die zie je op de onderstaande foto. Uranium wordt daarvoor eerst omgezet in een gas.

Voor de meeste toepassingen is laagverrijkt uranium, tot 20 procent, voldoende. Voor kernwapens is hoogverrijkt uranium nodig, bij voorkeur rond de 90 procent.

Daarnaast moet je voor een kernwapen de technische kennis hebben om het uranium tot ontploffing te brengen.

Er is geen bewijs dat Iran kernwapens heeft en Iran ontkent ook dat het daaraan werkt. De vorige opperste leider van het land sprak zich met een fatwa - een juridisch advies binnen de islam - eerder expliciet uit tegen het gebruik van kernwapens.

Toch zijn er internationaal twijfels over de nucleaire ambities van Iran. Die twijfel groeide nadat Iran steeds meer uranium begon te verrijken, tot wel 60 procent. Wie dat heeft, kan relatief makkelijk de stap maken naar 90 procent verrijking.

Van dat 60 procent verrijkte uranium heeft Iran 440,9 kilogram. Volgens directeur-generaal Grossi van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) ligt dat uranium vooral in de berg bij Isfahan en voor een deel in Natanz.

De zorgen over Irans nucleaire programma waren voor Israël en de VS - landen die zelf al kernwapens hebben - een reden om Iraanse nucleaire complexen aan te vallen. Zij willen niet dat Iran dezelfde wapens krijgt.

Uit angst voor zulke aanvallen is Iran steeds meer nucleaire complexen onder de grond gaan bouwen.

Bijvoorbeeld in een berg bij Fordo. Die biedt bescherming aan de kwetsbare verrijkingsinstallaties.

In het verleden lekten schetsen uit van het complex. Ze komen overeen met de ingangen van de tunnels, die te zien zijn op satellietbeelden.

In 2025 probeerden de Amerikanen dit ondergrondse complex te vernietigen. Daarvoor gebruikten ze zware bommen, die tot diep in de aarde kunnen doordringen, zogenoemde 'bunkerbusters'.

Omdat de apparatuur om uranium te verrijken zo gevoelig is, verwacht het Internationaal Atoomenergieagentschap dat er 'significante schade' is. Maar ze hebben zelf niet binnen mogen kijken van Iran. Dat is normaal gesproken wel de taak van het agentschap.

Uit analyse van satellietbeelden blijkt dat de Amerikaanse bommen precies op de ventilatieschachten van het complex zijn gemikt. Volgens experts het meest kwetsbare punt.

Vlak voordat Fordo en Natanz werden aangevallen, maakte Iran bekend dat het op een derde locatie wilde gaan verrijken: Isfahan. Dat is de plek waar volgens het IAEA nu dus het grootste deel van Irans voorraad hoogverrijkt uranium ligt opgeslagen.

En daarmee zijn we terug bij de meest bespiede berg van Iran.

Verschillende inlichtingendiensten houden deze berg scherp in de gaten. De Amerikanen hebben er volgens Trump continu zicht op met satellieten.

Eerder was op zulke beelden al te zien hoe een vrachtauto met grote blauwe cilinders naar de berg rijdt. Mogelijk een transport met hoogverrijkt uranium, stelde de Franse krant Le Monde. Maar er gebeurde meer: zo werden de ingangen van het ondergrondse complex begin dit jaar door Iran bedekt onder een grote berg zand.

Wat zich precies in de berg afspeelt, weten we dus niet. Het Internationaal Atoomenergieagentschap denkt dat er een netwerk van tunnels ligt, met daarin ruimte voor opslag.

Het hoogverrijkt uranium zit als een gas opgeslagen in metalen cilinders.

"Internationaal zijn er standaardmaten voor zulke cilinders", zegt Machiel Kleemans van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS), de toezichthouder op de Nederlandse nucleaire sector.

Uranium dat verrijkt is tot 60 procent, zit volgens de kernenergie-expert doorgaans in containers van het type 5B. Daar past 25 kilo hoogverrijkt uranium in.

De beschermende huls weegt ook 25 kilogram. "De radioactiviteit is laag, dus je kunt die gevulde cilinders gewoon vastpakken", zegt Kleemans.

Maar als het uraniumgas ontsnapt, is dat volgens hem wél gevaarlijk. "Als het reageert met waterdamp in de lucht, krijg je een heel agressief zuur". Het opgeslagen uranium is daarmee vooral een chemisch risico.

Voldoende afstand tussen de verschillende cilinders is belangrijk om een onbedoelde kernreactie te voorkomen. Bij transport gaat er vaak een extra schokbestendige en brandwerende verpakking overheen.

Het IAEA denkt dat ongeveer de helft van Irans tot 60 procent verrijkte uranium in de berg ligt. Dat zou betekenen dat het gaat om ongeveer 10 cilinders.

Het is dit uranium waar Iran en de VS vooral over twisten in de oorlog. Trump zei dat de VS het uranium zou "pakken". In het Witte Huis lagen volgens de Amerikaanse krant The Wall Street Journal plannen klaar om het uranium te stelen met een militaire operatie.

Iran lijkt die dreiging serieus te nemen. Op satellietbeeld is te zien dat er barricades zijn opgeworpen op de toegangswegen.

Militair experts noemen zo'n operatie in vijandelijk gebied riskant. Er zouden veel troepen, graafmachines en vliegtuigen nodig zijn om het gebied over te nemen, de ingang open te maken en het uranium te vervoeren.

Vooralsnog heeft de VS zo'n operatie niet willen wagen en zet het in op onderhandelen.

Er zijn verschillende scenario's besproken, waaronder de optie dat het uranium wordt opgeslagen in een ander land, zoals Rusland, China of Kazachstan.

Die landen zouden kunnen helpen met het verlagen van de verrijkingsgraad. Dat kan door het uranium te verdunnen met uraniumgas dat lager verrijkt is.

Zonder deal of militaire operatie blijft het uranium waarschijnlijk gewoon in Iran. En blijven de ogen van de wereld gericht op die ene berg bij Isfahan.