De laatste klassenfoto

Een klassenfoto van achttien kinderen uit Soest en Baarn en hun juf Anna.  Het is eind 1941, ze vieren samen Sinterklaas.  

Het is geen gewone klas.  
Deze kinderen mogen sinds 1 september 1941 niet meer samen met andere kinderen naar school.  Omdat ze Joods zijn. Dat heeft de Duitse bezetter bepaald.  Nu krijgen ze les in een huiskamer, totdat ook dat onmogelijk wordt. 

Zeker negen kinderen en hun juf overleven de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog niet. Het is hun laatste klassenfoto. 

Inge Pastoor van het comité Joods Monument Baarn heeft onderzocht wie deze kinderen waren. Dankzij haar onderzoek kennen we het verhaal achter de Joodse klas in Baarn. 

Jacob en Serah poseren hier voor de klassenfoto in de woonkamer van het huis waar ze met hun ouders wonen, op de Krugerlaan in Baarn. 

Het is een van de huizen waar juf Anna tijdens de oorlog haar lessen geeft. 

Het gezin Van der Heijm duikt onder in de zomer van 1942. De massale deportaties van Joden komen dan net op gang. De familie probeert te vluchten naar Zwitserland. Maar dat mislukt.  

In Frankrijk worden ze opgepakt. Jacob is 12 en Serah is 10 als ze op 1 september 1943 in Auschwitz worden vermoord.

De vader van Mary, Elisabeth en Meijer is hoofdvertegenwoordiger van de Joodsche Raad. Leden van de Joodsche Raad krijgen een vrijstelling voor deportatie. Het gezin waant zich betrekkelijk veilig. 

Op last van de Duitsers moeten in het voorjaar van 1943 alle Joden uit de provincie Utrecht zijn verdwenen. Het hele gezin wordt uiteindelijk opgepakt op 22 april 1943. 

Op 6 juli, de dag na Elisabeths achtste verjaardag, moet het gezin op transport naar vernietigingskamp Sobibor. Bij aankomst worden ze alle vijf vermoord. De kinderen zijn dan 13, 8 en 5 jaar oud.

Dankzij Rose is de foto van het Joodse klasje bewaard gebleven. Zij en haar broertje overleven de oorlog. Een kennis heeft het familiealbum met de klassenfoto tijdens de oorlog gevonden en later aan haar teruggegeven.

Rose en Geert zijn voor het begin van de oorlog met hun familie gevlucht van Hamburg naar Nederland. In Duitsland was het voor Joden toen al niet meer veilig.

In de zomer van 1942 horen ze dat er razzia’s op komst zijn. Studenten brengen Rose (11) en Geert (9) onder bij gezinnen. Ook hun ouders duiken onder.

Rose trouwt in 1960 in Baarn en emigreert daarna naar Canada. In 1996 vertelt ze in een interview over haar herinneringen aan het Joodse schooltje in Baarn.

Rose overlijdt in 2022, 91 jaar oud. 

Anna is de juf van de huiskamerklas. Omdat ze Joods is, mag ze niet op een gewone school lesgeven.

Vanuit Nijkerk reist ze dagelijks per trein of bus naar Baarn. 's Ochtends geeft ze les aan de jongste kinderen, 's middags aan de oudsten.

In oktober 1942 vraagt ze aan de directeur van de Rijkskweekschool of hij haar diploma in bewaring wil nemen. “Het gevaar dreigt en komt nu heel nabij”, schrijft ze in haar brief.

De directeur weigert haar verzoek. “Men mag aan Joden nu eenmaal geen dienst bewijzen of (nog erger) iets van hen in bewaring nemen”, schrijft hij in zijn dagboek. 

Anna schrijft verder dat ze nog steeds lesgeeft, “hoewel de helft van mijn leerlingen reeds de grote reis met onbekend doel moest ondernemen“.

Anna geeft nog tot maart 1943 les aan haar klasje. Dan duikt ze onder, maar ze wordt verraden. Op 1 juni 1943 gaat ze op transport naar Sobibor.  Anna wordt vermoord in de gaskamers, ze was 21 jaar.

Wat gebeurde er met de andere kinderen op de foto? 

Een aantal kinderen overleeft de oorlog in de onderduik. Behalve Rose en Geert Philip zijn dat de broers Peter en Gerd Klestadt, broer en zus Max en Ans Abram en de zussen Juliette en Door Boutelje.
Max, Ans en Juliette zijn nog in leven. 

Behalve Jacob (12) en Serah (10) van der Heijm en Elisabeth (8), Meijer(5) en Mary (13) worden nog vier kinderen opgepakt en vermoord. Zij komen om in concentratiekamp Auschwitz.

Rolf Bernstein (12) - 28 februari 1945 
Astrid Israëls (6) - 14 september 1942  
Sara (Sonja) Cordozo (4) - 21 oktober 1944 
Kurt Klein (11) - 24 september 1942 

Van de jongen zittend op de grond is de naam nog niet bekend. Mogelijk is hij Abraham Rootveld. Hij werd vermoord in de oorlog.

Kijk op 4 mei 2026 naar de NOS-documentaire 'De laatste klassenfoto' om 20.35 uur op NPO 2. Daarin staan de kinderen van de klassenfoto uit Baarn centraal en vertellen overlevenden Max Abram en Juliette Boutelje hun verhaal.  

Heeft u meer informatie over de foto? Neem dan contact op met joodsmonumentbaarn.nl.