Hoe zit het tbs-systeem

in elkaar?

Tbs, het gaat er vaak over, maar wat is het eigenlijk? Tbs staat voor terbeschikkingstelling. Officieel is het geen straf, maar een maatregel. Wat is dat verschil precies?

Tbs met dwangverpleging

Therapie in opname met als doel om iemand weer in de maatschappij te krijgen.

Gevangenisstraf

Een vergelding voor de misdaad die iemand heeft gepleegd.

Bij een zwaar delict legt de rechter vaak tbs én een gevangenisstraf op. Na z’n straf wordt de dader ook behandeld in een kliniek.

kliniek

Hoe lang duurt tbs?

De opname in een tbs-kliniek kan oneindig verlengd worden, tot de veroordeelde geestelijk gezond is verklaard.

Na twee jaar checkt de rechter wat de status is van de veroordeelde en of de behandeling verlengd moet worden. Gemiddeld duurt tbs 7,5 jaar.

Legt de rechter altijd tbs op in dit soort zaken?

Als een verdachte gedeeltelijk of helemaal ontoerekeningsvatbaar was tijdens het plegen van de misdaad. Ook moet het gaan om een misdrijf waar een gevangenisstraf van minimaal vier jaar op staat.

Het gaat dus om ernstige zaken, denk bijvoorbeeld aan moord, brandstichting of een zedenmisdrijf.

Is het dan zo dat de rechter altijd tbs oplegt in dit soort zaken?

Nee, dat verschilt echt per zaak. Als de rechter twijfelt aan de geestelijke toestand van de verdachte, laat hij een gedragskundig onderzoek uitvoeren.

?

?

?

rechter

psychiater & psycholoog

Dat wordt gedaan door een psycholoog en een psychiater.

Observatie in Pieter Baan Centrum

De rechter kan ook beslissen dat de verdachte voor observatie naar het Pieter Baan Centrum moet. Zo’n onderzoek duurt zeven weken.

Nee!

Maar een verdachte hoeft niet mee te werken aan het onderzoek.

Het is dan lastiger voor een rechter om te bepalen of de verdachte ontoerekeningsvatbaar was en tbs moet krijgen.

?

?

?

rechter

Maar toch kan een rechter ook dan tbs opleggen. Hij kan bijvoorbeeld oudere psychiatrische dossiers opvragen, als die er zijn van een verdachte.

Het systeem is zo opgezet dat rechters nooit op basis van een vermoeden een straf kunnen uitdelen. Er moeten bewijzen zijn en argumenten om iemand te veroordelen. Dat geldt dus ook voor een tbs-oplegging.

verdachte

advocaat

Advocaten weten dit en soms adviseren zij hun cliënt om niet mee te werken aan Pieter Baan-onderzoek, zodat de rechter mogelijk geen tbs oplegt. Het idee is dat tbs zwaarder is dan een gevangenisstraf, omdat de duur van de de behandeling telkens verlengd kan worden.

ik weiger

Maar rechters besluiten toch regelmatig om ook zonder dit onderzoek tbs op te leggen, bijvoorbeeld op basis van die oude dossiers.

verdachte

toch tbs

Onderzoeker Han Jongeneel bekeek 50 zaken van de afgelopen jaar waarbij de verdachte weigerde mee te werken en in 29 gevallen ging de rechter toch voor tbs.

rechter

Inmiddels is er bij het Pieter Baan Centrum een nieuwe afdeling geopend voor de weigeraars. Daar hoeven ze niet mee te doen aan gedragsonderzoeken, maar worden ze wel geobserveerd en verleid om hun persoonlijkheid te laten zien, bijvoorbeeld met spelcomputers. Onderzoekers zijn voorzichtig positief over deze nieuwe methode. Het geeft de rechter meer handvatten om een veroordeling op te baseren.

Tekst: Nick Felix, Graphics: Lars Boogaard

Hoe zit het tbs-systeem in elkaar?

Tbs, het gaat er vaak over, maar wat is het eigenlijk? Tbs staat voor terbeschikkingstelling. Officieel is het geen straf, maar een maatregel. Wat is dat verschil precies?

Tbs met dwangverpleging

Therapie in opname met als doel om iemand weer in de maatschappij te krijgen.

Gevangenisstraf

Een vergelding voor de misdaad die iemand heeft gepleegd.

Bij een zwaar delict legt de rechter vaak tbs én een gevangenisstraf op. Na z’n straf wordt de dader ook behandeld in een kliniek.

kliniek

Hoe lang duurt tbs?

De opname in een tbs-kliniek kan oneindig verlengd worden, tot de veroordeelde geestelijk gezond is verklaard.

Na twee jaar checkt de rechter wat de status is van de veroordeelde en of de behandeling verlengd moet worden. Gemiddeld duurt tbs 7,5 jaar.

Wanneer besluit de rechter om tbs op te leggen?

Als een verdachte gedeeltelijk of helemaal ontoerekeningsvatbaar was tijdens het plegen van de misdaad. Ook moet het gaan om een misdrijf waar een gevangenisstraf van minimaal vier jaar op staat.

Het gaat dus om ernstige zaken, denk bijvoorbeeld aan moord, brandstichting of een zedenmisdrijf.

Legt de rechter altijd tbs op in dit soort zaken?

Nee, dat verschilt echt per zaak. Als de rechter twijfelt aan de geestelijke toestand van de verdachte, laat hij een gedragskundig onderzoek uitvoeren.

?

?

?

rechter

psychiater & psycholoog

Dat wordt gedaan door een psycholoog en een psychiater.

Observatie in Pieter Baan Centrum

De rechter kan ook beslissen dat de verdachte voor observatie naar het Pieter Baan Centrum moet. Zo’n onderzoek duurt zeven weken.

Nee!

Maar een verdachte hoeft niet mee te werken aan het onderzoek.

Het is dan lastiger voor een rechter om te bepalen of de verdachte ontoerekeningsvatbaar was en tbs moet krijgen.

?

?

?

rechter

Maar toch kan een rechter ook dan tbs opleggen. Hij kan bijvoorbeeld oudere psychiatrische dossiers opvragen, als die er zijn van een verdachte.

Het systeem is zo opgezet dat rechters nooit op basis van een vermoeden een straf kunnen uitdelen. Er moeten bewijzen zijn en argumenten om iemand te veroordelen. Dat geldt dus ook voor een tbs-oplegging.

verdachte

advocaat

Advocaten weten dit en soms adviseren zij hun cliënt om niet mee te werken aan Pieter Baan-onderzoek, zodat de rechter mogelijk geen tbs oplegt. Het idee is dat tbs zwaarder is dan een gevangenisstraf, omdat de duur van de de behandeling telkens verlengd kan worden.

ik weiger

Maar rechters besluiten toch regelmatig om ook zonder dit onderzoek tbs op te leggen, bijvoorbeeld op basis van die oude dossiers.

verdachte

toch tbs

Onderzoeker Han Jongeneel bekeek 50 zaken van de afgelopen jaar waarbij de verdachte weigerde mee te werken en in 29 gevallen ging de rechter toch voor tbs.

rechter

Inmiddels is er bij het Pieter Baan Centrum een nieuwe afdeling geopend voor de weigeraars. Daar hoeven ze niet mee te doen aan gedragsonderzoeken, maar worden ze wel geobserveerd en verleid om hun persoonlijkheid te laten zien, bijvoorbeeld met spelcomputers. Onderzoekers zijn voorzichtig positief over deze nieuwe methode. Het geeft de rechter meer handvatten om een veroordeling op te baseren.

Tekst: Nick Felix, Graphics: Lars Boogaard

NOS op 3