Laatst bijgewerkt: 23-5-2019 15:22 uur

1. Oké, de Europese verkiezingen dus. Waar ga ik eigenlijk voor stemmen?

Het Europees Parlement. Dat vertegenwoordigt als enige instelling binnen de Europese Unie rechtstreeks de burgers van de EU: jou dus. En dat is dus ook waar jij voor kunt stemmen.

2. Wanneer kan ik naar de stembus?

De verkiezingen zijn van 23 tot en met 26 mei. In Nederland mogen we op 23 mei naar de stembus, ook de Britten gaan dan. Op de 24e gaan de Ieren en Tsjechen. Een dag later gaan Letland, Malta, Slowakije en de Tsjechen (voor de tweede dag) richting de stembus. Op zondag 26 mei gaan de overige EU-lidstaten.

Pas als in elke EU-lidstaat de stembureaus gesloten zijn, mogen de eerste uitslagen bekend worden gemaakt: zondagavond dus. Zo hoopt de EU te voorkomen dat de kiezers in het ene land – bijvoorbeeld in België, waar ze pas zondag de 26e naar de stembus gaan – worden beïnvloed door de uitslag in een land waar de stembussen de 23e al sluiten.


3. Waarom houden ze de verkiezingen niet op één dag?

De Europese verkiezingen zijn – na India en China – de grootste verkiezingen ter wereld. Oorspronkelijk was inderdaad het idee om alle EU-lidstaten op dezelfde dag te laten stemmen: de zondag. Vrijwel iedereen is dan toch vrij en heeft dus genoeg tijd om te stemmen. Maar dat blijkt toch te makkelijk gedacht. Verschillende landen – waaronder Nederland – zijn tegen. Zo staat bij ons in de kieswet dat we niet op zaterdag of zondag mogen stemmen. Ook de Britten liggen dwars. Zij stemmen traditioneel altijd op donderdag. Om iedereen tevreden te houden besluit de EU om de verkiezingen uit te smeren over meerdere dagen. Elke lidstaat mag zelf beslissen wanneer ze de stembussen openen, als het maar ergens tussen donderdag 23 en zondag 26 mei is.

4. Ik woon/ben in het buitenland, kan ik hier ook stemmen?

Dat is geen probleem. Als je voor werk of studie tijdelijk in het buitenland zit of je bent op vakantie eind mei maar wil toch even tijd vrijmaken om te stemmen, heb je twee opties. Je kunt A: per brief stemmen, of B: iemand machtigen om voor jou te stemmen. De enige voorwaarde is dat je ingeschreven staat in een Nederlandse gemeente.

Woon je in het buitenland, heb je de Nederlandse nationaliteit sta je niet meer ingeschreven? Dan kun je de komende verkiezingen alleen meedoen als je al geregistreerd bent als kiezer in de gemeente Den Haag. Het is inmiddels te laat om dat nog te doen, de deadline was 3 weken geleden.


5. De uitslag, wanneer krijgen we die?

De officiële uitslag zal pas enkele dagen na de laatste verkiezingsdag (zondag 26 mei) bekend worden gemaakt. Het Europees Parlement krijgt dan de uitslag in de vorm van een lijst met namen van de gekozen Europarlementariërs per land.

Wel krijgen we al eerder prognoses binnen, een voorspelling van de uitslagen op basis van exitpolls. Elke lidstaat maakt zijn eigen prognoses bekend, vaak een paar uur nadat de stembussen in het land zijn gesloten. In Nederland kunnen we de prognose dus donderdagavond verwachten.


6. Wat doet het Europees Parlement eigenlijk?

In het Europees Parlement zitten – net als in Den Haag – verschillende politieke partijen. Zij vertegenwoordigen jouw stem binnen de Europese Unie. Het parlement stemt over wetsvoorstellen, heeft zeggenschap over de begroting en controleert de andere EU-instellingen, zoals de Europese Raad en de Europese Commissie.

7. En hoeveel krijgen de Europarlementariërs daarvoor betaald?

Het salaris is sinds juli vorig jaar 8757 euro per maand. Na aftrek van belastingen en verzekeringspremies houden ze daar 6824 euro van over. Deelnemen aan een vergadering levert de parlementariërs 320 euro per keer op. Al moeten ze dan wel kunnen aantonen dat ze er echt waren; het aanwezigheidsregister moet getekend zijn. Ook de reiskosten voor vergaderingen in Brussel en Straatsburg worden vergoed.

De parlementariërs krijgen daarnaast ook een onkostenvergoeding van 4513 euro netto per maand. Die is bedoeld voor uitgaven aan bijvoorbeeld een kantoor in het land van herkomst. Ze hoeven er geen verantwoording voor af te leggen, wat de vergoeding omstreden maakt. Een derde van de parlementariërs heeft namelijk geen kantoor, bleek uit onderzoek van de NOS.

Desondanks hoeft het Europees Parlement geen inzage te geven in de onkostenvergoeding, oordeelde het Europees Hof van Justitie vorig jaar. En dan zijn we er nog niet; Europarlementariërs krijgen ook twee derde van hun medische kosten vergoed.


8. Wacht even. Reiskosten voor vergaderingen in Brussel en Straatsburg? Zit het Europees Parlement niet op één plek?

Nee, het Europees Parlement zit op meerdere locaties. Dus elke maand verhuizen 751 Europarlementariërs én hun medewerkers voor een week van Brussel naar Straatsburg. In beide steden zijn er namelijk vergaderingen van het Europees Parlement. En in Luxemburg zit het secretariaat van het parlement. Dus eigenlijk zijn er drie locaties waartussen elke maand gereisd wordt door duizenden ambtenaren.

Dat kan in theorie veel goedkoper. Het zou ongeveer 114 miljoen euro schelen als het Europees Parlement één vaste plek krijgt, berekende de Rekenkamer in 2014. Maar de kans dat dit gebeurt, lijkt klein.

Alle 28 lidstaten moeten akkoord gaan om het parlement en alle bijbehorende kantoren op één locatie te vestigen. Frankrijk en Luxemburg zien dat totaal niet zitten. Ze willen deze prestigieuze instantie (en de klandizie van het 7698-koppig Europees Parlement-personeel) in eigen land houden.


9. Wat kost het Europees Parlement in totaal dan?

Vorig jaar was de begroting 1,95 miljard euro. Ruim de helft daarvan is bestemd voor personeelskosten en salarissen van de ruim zevenduizend medewerkers en 751 parlementariërs.

10. Hoe groot is dat Europees Parlement?

Het Europees Parlement bestaat nu uit 751 zetels. Hoe meer inwoners een land heeft, hoe meer zetels het krijgt in het parlement. Nederland heeft 26 zetels.

11. Op welke partijen kan ik stemmen?

Als Nederlander kun je alleen maar stemmen op een Nederlandse partij. Dus op jouw stembiljet staan straks ‘gewoon’ zestien Nederlandse partijen.

VVD, CDA, FvD, GroenLinks, PvdA, CU-SGP, SP, PvdD, PVV, DENK, D66, 50PLUS, VOLT Nederland, Jezus Leeft, De Groenen en vanderegio & Piratenpartij.


12. Ik zie vier partijen die niet in de Tweede Kamer zitten, hoe kan dat?

Een partij hoeft niet per se in de Tweede Kamer te zitten om mee te mogen doen aan de Europese Parlementsverkiezingen. Wil een partij meedoen, dan moet het op tijd een kandidatenlijst inleveren bij de Kiesraad. De Kiesraad bekijkt vervolgens of de kandidatenlijsten geldig zijn en of de partij aan alle voorwaarden voldoet. Als dat zo is kan de campagne beginnen: de partij mag meedoen aan de verkiezingen.

13. Als elk EU-land zoveel partijen heeft, is het Europees Parlement dan niet enorm versplinterd?

Nee, dat valt mee. En dat komt omdat alle partijen in het Europees Parlement weer zijn aangesloten bij zogenoemde fracties, zoals de christendemocraten, de sociaal-democraten of de liberalen. Die fracties kun je zien als een soort Europese families. In één zo’n familie zitten nationale partijen uit verschillende landen die een verbinding zijn aangegaan.

14. Fracties? Families? Verbindingen? Dit klinkt ingewikkeld, leg uit.

Oké let op. Een stem voor PVV is dus een stem voor Europa van Naties en Vrijheid. En een stem op GroenLinks betekent een stem op De Groenen. Het Forum voor Democratie wil zich aansluiten bij de Europese Conservatieven, waar de ChristenUnie en SGP al lid van zijn. De ChristenUnie is daar overigens fel op tegen. Ook VVD & D66 horen bij dezelfde Europese partij; namelijk de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa.

Volg je ons nog? Hieronder een overzicht ↓

overzicht


15. Het duizelt me een beetje, zijn er stemwijzers?

Jazeker, die zijn er. De StemWijzer voor de Europese Parlementsverkiezingen is sinds begin deze maand online. Ook de stemhulp van Kieskompas en MijnStem kun je raadplegen.

Maar als je al een zo’n stemwijzer hebt ingevuld, dan weet je ook dat de uitslag je soms kan verbazen. Het hoe-kan-het-dat-deze-partij-bovenaan-staat-sentiment’ komt je waarschijnlijk wel bekend voor. De stemwijzers zien als een stemhulp in plaats van een doorslaggevend stemadvies kan mogelijk wat verwarring bij je wegnemen. In de stemwijzers staan bij elke stelling de standpunten van elke partij uitgelegd. Wanneer je die vergelijkt met je eigen standpunten per stelling kun je erachter komen welke partijen bij jouw overtuigingen passen.

Wil je liever een wat uitgebreidere stemwijzer invullen? Dan is de Engelstalige test op de nieuwssite Politico een goede optie. Na 25 stellingen geeft de test aan welke partijen of politici (Europees of nationaal) het best bij jou passen.


16. Wie zijn de lijsttrekkers?

  • Sophie in ’t Veld (D66)
  • Esther de Lange (CDA)
  • Marcel de Graaf (PVV)
  • Malik Azmani (VVD)
  • Arnout Hoekstra (SP)
  • Frans Timmermans (PvdA)
  • Peter van Dalen (CU/SGP)
  • Bas Eickhout (GroenLinks)
  • Anja Hazekamp (PvdD)
  • Toine Manders (50Plus)
  • Florens van der Spek (Jezus Leeft)
  • Ayhan Tonça (Denk)
  • Paul Berendsen (De Groenen)
  • Derk Jan Eppink (FvD)
  • Sent Wierda (vandeRegio & Piratenpartij)
  • Reinier van Lanschot (Volt)

17. Nu we toch met lijstjes bezig zijn: welke landen horen ook alweer bij de Europese Unie?

Vooruit. In de categorie EU voor dummies, hierbij de lidstaten met jaartal van toetreding.

1958 – België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en Duitsland.

1973 – Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken

1981 – Griekenland

1986 – Spanje en Portugal

1995 – Oostenrijk, Zweden en Finland

2004 – Cyprus, Hongarije, Estland, Litouwen, Letland, Malta, Polen, Slowakije, Tsjechië en Slovenië

2007 – Roemenië en Bulgarije

2013 – Kroatië


18. Ik hoor steeds het woord Spitzenkandidat, wat/wie zijn dat?

Een Spitzenkandidat is niets anders dan de lijsttrekker van een Europese politieke familie. Een van deze mannen of vrouwen zal voorzitter van de Europese Commissie worden als hun politieke familie de verkiezingen wint.

Voor de liefhebbers: er zit een verhaal achter waarom daar dit Duitse woord voor wordt gebruikt.

Bij de vorige verkiezingen, vijf jaar geleden, had de kiezer voor het eerst invloed op wie de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie (EC) werd. De lijsttrekker van de winnende politieke familie wordt de nieuwe EC-baas, had het parlement besloten.

Dat plan kwam uit de koker van de Duitse christendemocraten. Tel daarbij op dat bijna alle lijsttrekkers in 2014 Duitstalig waren. Het is dus niet vreemd dat het Duitse woord voor lijsttrekker bleef hangen.

Er zijn ditmaal twee Nederlandse Spitzenkandidaten: Frans Timmermans (PESsociaaldemocraten) en Bas Eickhout (De Groenen).


19. Hoeveel mensen mogen stemmen?

De Europese Unie telt volgens het Europees Parlement – gebaseerd op cijfers uit september 2018 – om precies te zijn 426.828.171 stemgerechtigden. Van die bijna 427 miljoen mensen zijn 14.094.089 Nederlandse kiezers.

20. Zoveel stemgerechtigden? Dan is mijn stem toch bijna niets waard?

Een grote invloed op het eindresultaat zal jouw stem niet hebben, nee. Maar door je stem uit te brengen geef je wel een politiek signaal af. Je laat zien hoe jij over bepaalde zaken denkt en die kennis is voor politici van belang. Bovendien is het Europees Parlement de enige EU-instelling waar jij rechtstreeks invloed op hebt. Inderdaad, door te stemmen.

21. De Europese Unie is toch meer dan alleen het Parlement, hoe zit het met de rest?

Zeker. De Europese Unie kun je opdelen in 4 instellingen: de Europese Raad, de Raad van Ministers, de Europese Commissie en niet te vergeten: het Europees Parlement.

Die laatste hebben we al uitgelegd zie vraag 5. Dus eerst maar eens de Europese Raad. Dat zijn alle regeringsleiders van de lidstaten. Zij komen regelmatig samen in Brussel en zetten dan de beleidslijnen uit: de belangrijkst doelen van de EU. Daarnaast zijn er ook bijeenkomsten van de Raden van Ministers, bijvoorbeeld alle ministers van Landbouw of van Buitenlandse Zaken. Ook die nemen samen besluiten.

En zo komen we automatisch bij de Europese Commissie. Zij voeren de besluiten van de Raad van Ministers uit. De Europese Commissie bestaat uit 28 commissarissen, want 28 lidstaten. Eén voor elk land dus. Zij houden zich bezig met het dagelijks bestuur van de EU, ze zijn een soort regering dus. De commissie doet wetsvoorstellen, beheert de financiën en controleert of landen de regels wel naleven.


22. Behalve op het Europees Parlement heb ik dus eigenlijk nergens invloed op?

Nou, ja en nee. Het Europees Parlement is inderdaad de enige instelling die rechtstreeks gekozen wordt door de burgers. Maar ook op de andere instellingen heb jij toch – zij het indirect – enige invloed.

Neem bijvoorbeeld de Europese Raad en de Raad van Ministers. Daar heb jij via jouw stem bij landelijke nationale verkiezingen invloed op gehad.

Dus door naar de Europese Commissie. Ook daar heb jij – via jouw stem voor het Europees Parlement – enige invloed op. Het Europees Parlement moet namelijk de leden van de Europese Commissie goedkeuren. Indirect heb jij dus via het Europees Parlement invloed op de samenstelling van de Commissie. Daarnaast stemt het Europees Parlement ook over de voorzitter van de Commissie; één van de machtigste mensen binnen de Europese Unie. Nog meer indirecte invloed in Europa voor jou dus.


23. Hoeveel invloed hebben ‘onze’ politici in Den Haag op Brusselse besluiten?

Meer dan de politici in Den Haag soms denken. Elk pril EU-voorstel gaat naar de Tweede Kamer, zodat ons parlement erover kan debatteren. En voordat een minister afreist naar Brussel of Luxemburg voor overleg met de andere EU-ministers is er altijd een debat in Den Haag. De minister (of staatssecretaris) krijgt dan een boodschappenlijstje mee.

Wanneer wij als Nederland niet op een bepaald plan van de EU zitten te wachten, kunnen we dat plan met voldoende steun van andere nationale parlementen tegenhouden of laten aanpassen. Zo kunnen nationale parlementen (zoals de Tweede Kamer) een gele of oranje kaart trekken.

Als een derde van de parlementen bezwaar maakt is dat een gele kaart, bij de helft is het oranje. De Europese Commissie kan zo respectievelijk gedwongen worden een voorgestelde wet aan te passen of van tafel te halen. Een rode kaart is er niet.


24. Hoe is de opkomst?

Die is niet bepaald ‘hoog’ te noemen. Sterker nog, de totale opkomst daalt elke verkiezing opnieuw. Bij de allereerste Europese Parlementsverkiezingen was de opkomst nog 61,9 procent, bij de vorige in 2014 was het totale opkomstpercentage 42,6 procent.

Kijken we naar Nederland specifiek, dan zie we dat die dalende lijn minder constant is. Het dieptepunt qua opkomst was voor ons de verkiezingen in 1999: 3 op de 10 Nederlanders gingen toen naar de stembus. Vijf jaar geleden steeg de opkomst tot 37 procent.

Nederland zit in de middenmoot wat de opkomst betreft. In 15 EU-lidstaten ligt de opkomst hoger en in 12 lager. In Slowakije is de opkomst het laagst en in Denemarken het hoogst binnen de EU. Tenminste, van de lidstaten waar stemmen niet verplicht is.


25. Ik dacht dat altijd om de 4 jaar verkiezingen worden gehouden, waarom zijn deze om de 5 jaar?

De kieswetten verschillen per EU-lidstaat. In sommige landen – zoals Nederland – ligt de termijn voor het parlement op 4 jaar. Maar in andere landen, zoals Frankrijk, ligt die termijn op vijf jaar. Sinds er verkiezingen zijn voor het Europees Parlement – die waren voor het eerst in 1979 – is de termijn van vijf jaar vastgelegd in het Europees Verdrag. Vandaar dat wij om de vijf jaar naar de stembus mogen voor het Europees Parlement.

26. Hoe zit het met de Britten eigenlijk, doen die ook mee?

Ja, de brexit is nog altijd geen feit. Dus de Britten doen weer vrolijk mee aan de Europese Parlementsverkiezingen. Of ja, over vrolijk valt te twisten. Het heeft namelijk allemaal nogal wat voeten in de aarde. Maar bottom line: Ja, de Britten doen mee.

Wel is er nog één manier waarop een Britse stembusgang kan worden voorkomen: als premier May voor de verkiezingen alsnog haar deal door het Lagerhuis krijgt. Maar aangezien het parlement ‘m al drie keer heeft weggestemd, heeft niemand in Brussel daar vertrouwen in.


27. Maar de Britten willen dus nog steeds brexit. Dan is het toch raar dat ze mee mogen doen?

Dat vinden meer mensen, dus is er hevig discussie over gevoerd binnen de EU. Maar de EU is van mening: zolang je lid bent van de club heb je recht op alles waar ieder ander clublid recht op heeft. Dus zolang de Britten nog lid zijn hebben ze stemrecht. En ja, in theorie kunnen de Britten dus ook meestemmen over de meerjarenbegroting van de EU of dwarsliggen bij bepaalde stemmingen als die voor de Britten als toekomstig-niet-EU-lid nadelig kunnen uitpakken.

28. Als de brexit ergens de komende vijf jaar een feit wordt, wat gebeurt er dan met de Britse zetels in het Europees Parlement?

In dat geval stappen de 73 Britse Europarlementariërs op en komen hun zetels dus vrij. Meer dan de helft van die zetels, 46 om precies te zijn, blijven dan leeg. Het idee is dat die later mogelijk kunnen worden ingevuld door nieuw toe te treden lidstaten. De overige 27 zetels worden dan verdeeld onder de huidige EU-lidstaten. Nederland krijgt er dan bijvoorbeeld drie bij, waardoor we op 29 in totaal zullen uitkomen. Er zullen er vijf naar Frankrijk en Spanje gaan, drie naar Italië, twee naar Ierland en negen andere lidstaten krijgen er ieder één.

Nederland krijgt na deze verkiezingen dus een soort dubbele uitslag: drie mensen zullen op de reservelijst komen.


29. Welke Nederlandse partijen zitten nu al in het EP, en waar, en met hoeveel zetels?

De 26 Nederlandse Europarlementariërs hebben zich verspreid over zeven fracties. Hieronder een overzicht, met daarbij de zetelaantallen.

  • Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) - 7 zetels - D66 (4) & VVD (3)
  • Fractie van de Europese Volkspartij (EVP) - 5 zetels - CDA
  • Europa van Naties en Vrijheid (ENV) - 4 zetels - PVV
  • Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D) - 3 zetels - PvdA
  • Europees Unitair Links - 3 zetels - SP (2) & PvdD (1)
  • Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) - 2 zetels - CU (1) & SGP (1)
  • De Groenen - 2 zetels - GroenLinks

30. Mirjam Baakman: als D66 en de VVD samen in de ALDE-fractie zitten in het EP, is mijn stem op D66 dan niet ook een stem op de VVD?

Nee, D66 en VVD zitten wel in dezelfde Europese fractie, maar stemmen niet altijd hetzelfde. Er is in het EP namelijk geen fractiediscipline zoals in de Tweede Kamer. Dus D66 en VVD stemmen grotendeels hetzelfde, maar op bepaalde standpunten weer anders.

Als we kijken naar het stemgedrag van het afgelopen jaar dan zijn de partijen het voor 66 procent met elkaar eens. In 34 procent van de gevallen werd er anders gestemd. Benieuwd naar de thema’s waar de meningsverschillen zaten? Dat kan je vinden in deze nieuwsbrief van onze Brussel-redactie.

Een stem op D66 is dus een stem op D66 en een stem op VVD is een stem op VVD. En indirect ook een op de familie van liberale partijen in het Europees Parlement.


31. Liane Reuser: hoe werkt de verdeling van de 26 zetels voor Nederland? En is dat anders voor VOLT, omdat zij niet een fractie vormen met andere Europese partijen?

Het systeem is voor alle partijen hetzelfde, ook voor Volt. De 26 zetels worden gewoon verdeeld naar het percentage van de stemmen in Nederland.

Die overkoepelende Europese families zijn geen fracties zoals we in Nederland kennen. Het zijn niets anders dan een verzameling van gelijkgestemde partijen, die samen een blok vormen. Bij vraag 14 kun je zien welke Nederlandse partijen bij welke familie horen.

Volt wil een eigen fractie vormen met de Volt-afdelingen uit verschillende lidstaten. Maar omdat de partij hiervoor minstens 25 zetels nodig uit 7 lidstaten, gaat dit waarschijnlijk niet lukken. Na verkiezingen besluit de partij bij welke fractie ze aan willen sluiten.


32. Ruben Schermers: hoe kan het dat er zo kort van de verkiezingen nog geen zekerheid is of FvD zich aansluit bij dezelfde politieke familie als SGP en CU? En hoe gaat dat in zijn werk?

Over de aansluiting van nieuwe partijen bij de politieke families komt pas duidelijkheid na de verkiezingen. Dan pas stemmen deze fracties of ze nieuwe leden toelaten. Dus ChristenUnie en SGP, die tegen toetreding van FvD tot de Europese Conservatieven en Herovermers zijn, kunnen die partij uit de ECR-fractie houden - als ze voldoende medestanders verzamelen.

33. J. Mulders: als Groot-Brittannië uit de EU stapt, blijven 46 zetels leeg en worden er 27 opnieuw verdeeld. Waarom 46/27 en waarom krijgt Frankrijk er 5 bij, wij 3 en Duitsland geen een?

Nou, die overige 19 zetels die vrijkomen door brexit worden bewaard. Die zijn gereserveerd voor eventuele nieuwkomers binnen de EU. Toekomstige lidstaten dus.

En die herverdeling van de 27 zetels bij het vertrek van de Britten is een rekensom gebaseerd op de omvang van het land en het aantal inwoners. Zo concludeerde de EU dat sommige landen recht hebben op extra zetels, zoals Frankrijk en Nederland. Duitsland krijgt er niets bij: dat heeft al het maximale aantal zetels, namelijk 96.


34. Joep Crombag: ik kan stemmen op partij De Groenen, er is echter ook een Europese fractie die De Groenen heet. Hoe zit dit?

De benaming van deze twee groepen kan inderdaad voor verwarring zorgen. De Nederlandse partij De Groenen was een van de oprichters van European Greens. Maar De Groenen zijn inmiddels geen lid meer van die gelijknamige Europese familie van groene partijen. In Nederland is daar alleen GroenLinks lid van, met twee zetels in het Europees Parlement. Het is De Groenen nooit gelukt om een zetel in het EP te behalen.

35. Christian Vonhögen: ik wil met mijn stem Timmermans steunen, maar niet stemmen op de PvdA. Kan dat?

Dat wordt lastig. De PvdA is de enige Nederlandse partij die bij de politieke familie van sociaaldemocraten in het Europees Parlement is aangesloten. Timmermans is van beiden lijsttrekker. Je ontkomt er in Nederland dus niet aan om op de PvdA te stemmen als je Timmermans wil steunen. Alleen als in je een ander EU-land geregistreerd staat als kiezer, is er een alternatief. Je kan dan op een andere sociaaldemocratische partij stemmen. Als die partij lid is van Timmermans politieke familie, dan help je hem indirect aan meer zetels.

36. Mijn vraag staat er niet tussen.

Staat jouw vraag niet in het rijtje, stuur ons dan een berichtje op Facebook of gebruik op Twitter #EPfaq.

Redactie: Margot Oosterwechel en Paulus Houthuijs
Graphics: Rogier Leijen, Thijs Geritz, Tim van Steenbergen