Laatst bijgewerkt: 4-4-2019 16:55 uur

1. Wat is brexit?

Het Verenigd Koninkrijk gaat uit de Europese Unie stappen. De term ‘brexit’ komt van de Engelse woorden ‘Britain’ en ‘exit’.


2. Het Verenigd Koninkrijk? Het ging toch over Groot-Brittannië?

Nee, officieel gaat brexit over het Verenigd Koninkrijk (Groot-Brittannië én Noord-Ierland) en niet over Groot-Brittannië alleen (Engeland, Schotland en Wales). Groot-Brittannië en Verenigd Koninkrijk worden vaak door elkaar gebruikt, ook in de media, maar helemaal correct is dat dus niet.


3. Wanneer gaat brexit gebeuren?

Het idee was 29 maart. Dat hebben de Britten niet gehaald. 12 april is de nieuwe brexitdatum.


4. Ik weet al best veel over brexit. Heeft het zin om verder te lezen?

Dat heeft zeker zin. Ga verder naar vraag 20. Daar hebben we het over een harde en zachte brexit, het Chequers-plan en de grens op het Ierse eiland.

Als je echt alles al weet, kun je bij vraag 70 je eigen vraag stellen.


5. Waarom komt brexit er?

Omdat de bevolking van het Verenigd Koninkrijk daar in een raadgevend referendum in juni 2016 voor heeft gestemd. De Britten kregen twee opties: leave of remain. 51,9 procent stemde ‘leave’.


6. Wat is de belangrijkste reden dat de Britten voor brexit hebben gestemd?

Veel Britten hebben voor een toekomst zonder Europese Unie gestemd, omdat ze af willen van de Brusselse regelzucht en willen dat het VK weer soeverein wordt. Ze zijn ongecontroleerde immigratie zat. Dat is nu nog mogelijk vanwege vrij verkeer van personen. EU-burgers kunnen daardoor zonder gedoe naar een ander EU-land verhuizen.


7. Wie zijn de hoofdrolspelers?

David Cameron is de voormalig premier van Groot-Brittannië die het brexit-referendum uitschreef. Zie vraag 11.

Theresa May is de huidige premier van Groot-Brittannië. Zij heeft de taak een voor de Britten zo gunstig mogelijke uittredingsdeal met de Europese Unie te sluiten.

Donald Tusk –is de voorzitter van de Europese Raad. Hij wordt ook wel de president van de Europese Unie genoemd. Hij wil een gunstige deal voor Europa.

David Davis was de minister van brexitzaken. Premier May heeft Davis vrij snel na het referendum benoemd, toen ze besloot dat er een speciaal brexitministerie moest komen. De minister leidt de onderhandelingen namens het Verenigd Koninkrijk met de EU. David Davis trad in juli 2018 af omdat hij het niet eens was met de koers van de premier (zie vraag 26).

Dominic Raab was de minister van brexitzaken, de opvolger van David Davis dus.Hij stapte in november 2018 op, vlak nadat er een akkoord was bereikt met EU-onderhandelaar Michel Barnier over de inhoud van het Withdrawal Agreement (zie vraag 18).

Stephan Barclay is door premier May aangewezen als brexit-minister. Hij volgt Dominic Raab op.

Michel Barnier is aangesteld als brexit-onderhandelaar namens de Europese Unie. Hij doet direct zaken met de brexit-minister.

De Conservatieve Partij aka ‘The Tories'. De regeringspartij is zeer verdeeld en bestaat min of meer uit twee kampen. De voorstanders van een harde brexit – denk aan parlementariër Boris Johnson - en de voorstanders van een zachte brexit (zie vraag 27 en 28). Dat maakt de onderhandelingen voor premier May heel lastig.

Het Lagerhuis: het Britse parlement mag uiteindelijk stemmen over een brexit-deal, maar heeft geen bevoegdheid om het voorstel aan te passen en om May bijvoorbeeld terug te sturen naar Brussel voor nieuwe onderhandelingen. Als het parlement tegen de deal stemt, kan dat betekenen dat er helemaal geen akkoord komt. Het gevreesde ‘no deal’-scenario. Dan wordt het chaos en is volkomen onduidelijk wat er gaat gebeuren. Zie vraag 31 en 32.

Het Europees Parlement: moet uiteindelijk instemmen met een brexit-deal.

De Europese regeringsleiders: moeten instemmen met een brexit-deal.


8. Brexit interesseert me niet zo. Mag ik stoppen met lezen?

Brexit is belangrijk, ook voor jou. Brexit gaat gegarandeerd ontzettend veel geld kosten (zie vraag 50). Het heeft daardoor invloed op alle lidstaten van de Europese Unie en dus ook op Nederland. De handelsrelatie die wij met de Britten hebben, is sterker dan die van andere Europese landen. In het lijstje van onze grootste exportpartner staat het Verenigd Koninkrijk na Duitsland en België op nummer drie. De uitkomst van brexit is dus van groot belang voor Nederland; voor ons staat, na de Ieren, het meest op het spel. Groot-Brittannië is sowieso een van de grootste economieën ter wereld. Als het daar economisch slecht gaat, bijvoorbeeld na een slechte uitkomst van brexit, voelen ook andere landen dat.


9. Dat referendum, waarom kwam dat er eigenlijk?

De vorige premier David Cameron stond in aanloop naar de Britse verkiezingen in 2015 flink onder druk, omdat anti-EU-partij UKIP de rechtse kiezers bij hem weghaalde. Onder die druk bezweek Cameron en hij beloofde in het verkiezingsprogramma van zijn Conservatieve Partij dat hij bij een overwinning een referendum uit zou schrijven. Tegen de verwachtingen in kreeg de partij een absolute meerderheid en kon zo zelfstandig gaan regeren. Cameron kreeg dus de volledige verantwoordelijkheid en kon niet anders dan zich aan zijn belofte houden. Begin 2016 kondigde hij een referendum aan dat op 23 juni 2016 werd gehouden. Zelf was hij tegen brexit.


10. Hoe stemden de Britten?

In Engeland stemden de meeste mensen voor een brexit. Net als in Wales. In Noord-Ierland was dat anders en ook in Schotland waren de meeste mensen voor ‘remain’. In de uitslag was een groot verschil te zien tussen de uitslag in de stedelijke (remain) en landelijke gebieden (leave). 72 procent van de Britten heeft gestemd.


11. Premier Cameron sneuvelde toen hij het referendum verloor. Hoe verliep het gevecht om 10 Downing Street?

Dat werd nog een heel gedoe. De conservatieven vochten elkaar de tent uit. De flamboyante oud-burgemeester van Londen, Boris Johnson, was de grote favoriet voor het premierschap. Totdat zijn vriend Michael Gove ook naar voren stapte en zich kandidaat stelde, een regelrechte broedermoord. Dat werd ruzie en uiteindelijk ging underdog Theresa May, toentertijd minister van Binnenlandse Zaken, er met de buit vandoor. Zij is nu nog altijd premier.


12. Wacht even, waar is Boris Johnson eigenlijk?

Het sprookje van Boris Johnson is niet zo mooi geëindigd. Na het referendum werd hij minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet van May, maar in juli 2018 gooide hij de handdoek in de ring omdat hij het niet eens was met haar brexit-koers. Hij is nu dus geen minister meer, maar zit nog wel in het parlement. Vanuit die positie blijft hij de premier aanvallen, bijvoorbeeld met zijn column in huiskrant The Telegraph.

Momenteel is hij ook druk met het afhandelen van een andere scheiding, die van zijn vrouw.


13. Hoe denkt premier May over brexit?

May is altijd een voorstander van ‘remain’ geweest, in de Europese Unie blijven dus. Maar toen ze werd aangesteld als premier beloofde ze de uitslag van het referendum te respecteren. “Brexit means brexit”, zei ze.


14. Een nieuwe premier dus. En toen?

De eerste taak op de brexit-to-do-list van premier May was het starten van de ‘Artikel 50-procedure’.


15. Wat is Artikel 50?

Artikel 50 van het EU-Verdrag van Lissabon bepaalt dat een lidstaat zich terug kan trekken uit de Unie en wat daar de voorwaarden van zijn. Het proces van uittreding moet volgens dit artikel officieel gestart worden. Dat heeft Theresa May op 29 maart 2017 gedaan door een brief naar de Europese Unie te sturen. Vanaf dat moment kreeg May precies 2 jaar de tijd om de scheiding te regelen.


16. En is het daardoor helemaal zeker dat brexit er komt?

Nee. Afgelopen december oordeelde het Europese Hof van Justitie dat de Britten Artikel 50 zelfstandig kunnen intrekken, en zo de brexit alsnog kunnen stoppen voordat die officieel wordt. Maar de Britse regering is dat nu niet van plan: premier May vindt het verraad tegenover de Britten die voor de brexit stemden.


17. Het gaat nu al jaren over brexit. Kan het niet sneller?

Nee, want het is een heel ingewikkeld proces. Er moet ontzettend veel geregeld worden en dat kost tijd.


18. Wat moet er allemaal geregeld worden?

Voor 29 maart 2019 moeten er twee dingen geregeld worden: een uittredingsakkoord (Withdrawal Agreement) en een politieke declaratie over de toekomstige handelsrelatie. Dat is net zo ingewikkeld als het klinkt.

In het uittredingsakkoord moeten drie dingen staan: het bedrag dat de Britten aan de EU moeten betalen voor lopende verplichtingen, de rechten voor de 3 miljoen EU-burgers die in Groot-Brittannië wonen en de 1,2 miljoen Britten die in de EU wonen. En het derde is een oplossing om de grens tussen Ierland en Noord-Ierland open te houden. Dat uittredingsakkoord is het allerbelangrijkste en moet volledig juridisch zijn afgehamerd.

De politieke declaratie komt bovenop het uittredingsakkoord. Het is een stuk vager, minder uitgebreid en is niet juridisch bindend. In de ‘politieke declaratie’ zetten de partijen in grote lijnen uiteen hoe de toekomstige handelsrelatie eruit moet gaan zien. Het staat vol met voornemens over het goed houden van wederzijdse belangen. Denk daarbij aan handel en economische samenwerking, wetshandhaving en strafrecht, buitenlands beleid, veiligheid en defensie. De ‘politieke declaratie’ is slechts een raamwerk, inkleuren gebeurt later.


19. Maar er was toch al best veel voor die scheiding geregeld?

Klopt, op 8 december 2017 was er al een principeakkoord bereikt tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Daarin is afgesproken dat de Britten ruim 40 miljard euro betalen. Half november volgde de rest van het ‘Withdrawal Agreement’ en in de weken erna werd aan de ‘politieke declaratie’ van 26 pagina’s gewerkt.

In het ‘Withdrawal Agreement, een document van 585 pagina’s, staat verder dat de rechten van EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk leven en andersom worden beschermd, ook na brexit. Er gaat voor deze burgers niets veranderen, of ze nu werken, wonen of studeren.

Over de grens tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (Het VK) is nog steeds geen volledige duidelijkheid, maar het is zeker dat er nooit een harde grens met fysieke controles komt, dat is in ieder geval wél afgesproken. Om die afspraak veilig te stellen is er een soort verzekeringspolis afgesloten, de ‘backstop’. Die wordt van kracht op het moment dat alles mislukt(zie vraag 38).

De ministers uit het kabinet van premier May hebben het akkoord goedgekeurd. En ook de EU heeft dat gedaan. May kan nu met het conceptakkoord naar haar parlement.


20. Is het hele uittredingsakkoord nu geregeld?

Ja, de tekst van het conceptakkoord ligt klaar. Al probeert premier May nu nog het een en ander aan te passen, omdat ze haar parlement niet meekrijgt. Verder is er nog geen duidelijkheid over de Ierse grens, het lastigste onderhandelingsdeel. Dat werken de partijen in de overgangsperiode uit (zie vraag 36).


21. Ja die grens, daar heb ik meer over gehoord. Wat maakt het zo beladen?

Daarvoor moeten we terug naar 10 april 1998, de dag waarop de regeringen van het Verenigd Koninkrijk en Ierland het Goedevrijdagakkoord tekenden. Dat akkoord maakte een einde aan ‘The Troubles’, de jarenlange strijd tussen de pro-Britse protestanten en pro-Ierse katholieken waarbij duizenden doden vielen. In het vredesakkoord staat dat er nooit meer een grens komt in de grensstreek en daar willen alle partijen zich aan houden. Want zo’n grens zou olie op het vuur kunnen gooien en de onrust aan kunnen wakkeren.


22. Waarom kunnen we die grens niet gewoon openhouden?

De Britse regering wil uit de interne markt en de douane-unie stappen – oftewel, ze willen helemaal geen onderdeel uitmaken van de EU. De EU wil in dat geval een harde grens met controles tussen Noord-Ierland (het Verenigd Koninkrijk) en Ierland (de Europese Unie), omdat ze bang is dat er anders een open achterdeur ontstaat in de interne markt.

Je moet het zo zien: voor alle lidstaten van de Europese Unie gelden dezelfde regels en daardoor kunnen goederen en personen zonder controle in- en uit reizen. Iedereen houdt zich dus aan dezelfde richtlijnen en regels. Het is eigenlijk een soort bubbel, zonder binnengrenzen maar met een buitengrens. De Unie wil dat die bubbel intact blijft, want op die manier kunnen andere landen niet onbeperkt goedkope producten op de markt dumpen, producten die niet aan onze standaarden en eisen voldoen. Maar als de Britten straks niet meer bij de EU horen, willen ze handelsakkoorden met andere landen sluiten, bijvoorbeeld met de Verenigde Staten, en die hebben andere regels voor voedsel. Denk aan chloorkip of aan hormoonvlees. De Britten gaan die producten dan misschien alsnog importeren. En zonder controles bij de grens kunnen die producten dan in de toekomst ineens de EU binnenkomen.


23. Niemand wil dus een harde grens met controles. Wat is dan nu het voorstel?

De Britten zoeken al ruim een jaar naar een oplossing om de grens toch open te kunnen houden, bijvoorbeeld door technologie die de grens onzichtbaar maakt. Denk aan een online ‘track and trace-systeem’. Het enige nadeel; zo’n onzichtbare grens is er op dit moment nergens in de wereld en het systeem moet nog helemaal ontwikkeld worden.

Een goede oplossing voor dit probleem is er dus nog niet, maar een ding is zeker: er komt nooit een harde grens op het Ierse eiland, daarvoor is de ‘backstop’ in het leven geroepen zie vraag 38.


24. Maar wat als ze er helemaal niet met elkaar uitkomen?

Daar heeft de EU een plan op bedacht. Een soort verzekeringspolis. De EU zegt: als de Britse oplossing voor het openhouden van de grens niet voldoende is, dan moeten de partijen terug kunnen vallen op een noodscenario, de zogenaamde ‘backstop’. Dat is een soort noodplan waarop de Britten en Brussel kunnen terugvallen als alles mislukt. Maar over wat die ‘backstop’ inhoudt is nu ook gedonder. De EU en premier May vullen het alle twee anders in.

Het voorstel van de EU is dat Noord-Ierland in het geval van een ‘backstop’ een speciale status krijgt, namelijk dat de Noord-Ieren wel alle EU-regels blijven volgen en in de interne markt en de douane unie blijven. Dat betekent dat er een soort grens komt te liggen in de Ierse Zee. Dat is voor de Britten een rode lijn, onbespreekbaar, uitgesloten. En daar komt bij: May’s gedoogpartner, de kleine Noord-Ierse DUP, is fel tegen dit EU-plan (zie vraag 40).

Want hoe haalt Brussel het in z’n hoofd om binnen het Verenigd Koninkrijk een grens op te werpen? Theresa May wil dat de backstop voor het hele Verenigd Koninkrijk geldt en dus niet alleen voor Noord-Ierland. Oftewel: May is bereid dat als er geen oplossing komt het Verenigd Koninkrijk dus nog een tijdje de EU-regels te laten volgen. Maar de EU wil geen tijdelijke oplossing, maar een permanente. Kortom: een gigantisch hoofdpijndossier.


25. Ik lees steeds over het Chequers-plan? Wat betekent dat?

De tijd bleef tikken en Theresa May moest snel met een voorstel komen dat zowel door haar eigen partij als door de Europese Unie gepikt werd. Dat was lastig omdat haar partij verdeeld is. Om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen organiseerde ze in juli een kabinetsbijeenkomst op Chequers, haar buitenverblijf ten noordwesten van Londen. Dat ging niet zonder slag of stoot, twee ministers stapten op, maar uiteindelijk kwam ze na anderhalf jaar onderhandelen eindelijk met haar regering tot een compromis: het Verenigd Koninkrijk zal de EU-regels voor goederen overnemen, om te zorgen dat de handel tussen de EU en het VK zo min mogelijk belemmerd wordt. Dat is volgens May een manier om de grens op het Ierse eiland open te houden. Maar ze wil het vrij verkeer van personen en diensten niet overnemen, zodat het zelf kan bepalen hoeveel migranten binnenkomen.


26. Hoe was de reactie op het Chequers-plan?

Niet zo best. Een aantal partijgenoten van May konden er niet mee leven en stapten dus op. Dat waren minister Boris Johnson (zie vraag 11) en brexitminister David Davis (zie vraag 6). Maar uiteindelijk gingen alle conservatieven mee in het plan, al wordt May nog steeds voortdurend aangevallen door de brexit-vleugel van haar Conservatieve Partij, want zo’n tachtig Conservatieve parlementsleden vinden dit geen echte brexit, omdat de Britten in dit geval nog steeds veel te veel EU-regels volgen.

In september presenteerde May haar plan tijdens een EU-top in Salzburg, maar applaus kreeg ze tot haar grote frustratie niet. Brussel sloeg flinke gaten in het plan en liet er nauwelijks iets van over. EU-baas Tusk beschuldigde May van ‘cherry picking’. Volgens hem wilde May alleen de lusten van de interne markt (de handelsvoordelen) en niet de lasten (vrij verkeer van personen). Dat was voor Tusk onbespreekbaar. “Dit gaat niet werken”, zei hij en hij stuurde May terug naar de tekentafel.

Ook bij de oppositiepartijen in Groot-Brittannië valt het Chequers-plan niet goed. De Labour-partij van Jeremy Corbyn wil nieuwe verkiezingen aangezien hij niet gelooft dat May haar plan door het parlement krijgt. May houdt zich vooralsnog vast aan het plan.


27. Wat is een zachte brexit?

Bij de zachte brexit nemen de Britten afscheid van de Europese Unie, maar krijgen zij nog wel toegang tot de gemeenschappelijke Europese interne markt (een gebied zonder binnengrenzen waarin vrij verkeer is van goederen, personen, diensten en kapitaal). Vooral bedrijven zien zo’n zachte brexit wel zitten, omdat je daarmee de minste hinder zal ondervinden van de EU-uittreding. Toch voorkom je zelfs bij een zachte brexit niet dat er weliswaar een lichte vorm van grenscontroles op goederen wordt ingevoerd.

Met landen als Noorwegen (zie vraag 30 voor het Noorse model), Zwitserland en IJsland is het ook al zo geregeld. De Britten zitten dan niet meer in het Europees Parlement, de Europese Commissie of in de Europese Raad. Maar voor tegenstanders van zo’n zachte brexit gaat dat niet ver genoeg, want de Britten dragen dan nog steeds bij aan het EU-budget en hebben niets te zeggen over vrij verkeer van personen en dus migranten.Daarnaast zullen ze ook niets meer te zeggen hebben over de regelgeving die in Brussel tot stand komt, maar zullen ze zich er wél aan moeten houden.

Hoe minder Brussel, hoe beter, zeggen zij en ze pleiten dus voor een harde brexit.


28. Wat is een harde brexit?

Bij een harde brexit snijdt het Verenigd Koninkrijk alle banden met de unie door en de Britten hoeven zich dan aan geen enkele EU-regel te houden. Dat is vergelijkbaar met het Canada-model (zie vraag 30). Ze stappen uit de interne markt, de douane-unie en het Europese Hof van Justitie. Ze krijgen veel meer controle over de grenzen en dus over wie het land in en uit gaat. Dit is een nadeel voor EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk wonen en vice versa. En het leidt tot de meest ingewikkelde vraag van de onderhandelingen: waar komt de grens te liggen? Zie vraag 21 tot 24.


29. Is een ‘harde’ brexit hetzelfde als ‘no deal’?

Nee, dat is niet hetzelfde. Zie vraag 31.


30. En het Noorse, Zwitserse, Canadese of Turkse model dan? Is een van die modellen een optie?

In aanloop naar brexit worden alle mogelijke scenario’s tegen het licht gehouden. Er wordt dus ook volop naar akkoorden gekeken die al eerder met andere landen gesloten zijn. Het Noorse model, is dat misschien iets? Of het Canadese dan?

Noors model

Noorwegen is geen lid van de Europese Unie, maar hoort nog wel bij de Europese Economische Ruimte (EER) net als 31 andere Europese landen. Noorwegen maakt gebruik van de Europese interne markt en dat betekent dat zij zich aan de regels van de EU moeten houden. Hier geldt vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal.

Dit is vergelijkbaar met een ‘zachte’ brexit. Minpunt voor de Britten: ze betalen gewoon mee aan het EU-budget en hebben minder invloed op migratie.

Canadees model

Canada hoort niet bij de Europese interne markt, maar heeft wel een vrijhandelsakkoord gesloten met de EU. Canada mag tariefvrij goederen aan de EU verhandelen, mits het aan de EU-standaarden voldoet en vice versa. De Canadezen hoeven buiten het vrijhandelsakkoord geen EU-regels te volgen en hebben ook niets te maken met het vrij verkeer van personen. Daarnaast zijn de Britten vrij om vrijhandelsakkoorden te sluiten met landen buiten de EU, een lang gekoesterde wens van veel Brexit-stemmers.

Grote nadeel: er zijn behoorlijke controles op alles wat het Verenigd Koninkrijk in en uit gaat. En het biedt daarmee bijvoorbeeld totaal geen oplossing om de grens met Noord-Ierland open te houden. Als de Britten hiervoor kiezen, vergelijkbaar met een ‘harde’ brexit, gaan de onderhandelingen ongetwijfeld lang duren: die met Canada duurden zeker vijf jaar.

Turks model

Het Turks model houdt in dat er bepaalde goederen zonder handelstarieven kunnen worden afgezet op de interne markt. Op voorwaarde dat die voldoen aan de EU-standaarden. Turkije en de EU werken samen op bepaalde gebieden, maar niet op landbouwgoederen en diensten. Turkije heeft daarom een douane-unie gesloten met de EU. Een douane-unie is de afspraak tussen landen om onderling geen handelstarieven te rekenen. Dat maakt het eenvoudig om binnen zo’n unie makkelijk goederen te vervoeren. Maar ook bij dit model komen er controles aan de grens.

Zo’n douane-unie gaat verder dan een vrijhandelsakkoord (Canada), maar minder ver dan onderdeel uitmaken van een interne, gemeenschappelijke markt (Noorwegen).

Een groot nadeel van het lid zijn van de (of een) douane-unie met de EU is dat Groot-Brittannië geen handelsdeals kan sluiten met andere landen. En dat is nou net wat Theresa May wel aan haar kiezers heeft beloofd: zij wil na brexit nieuwe deals kunnen sluiten met grote landen buiten de EU.

Zwitsers model

Zwitserland is geen onderdeel van de interne Europese markt, maar heeft wel heel veel bilaterale afspraken gemaakt met de EU die ervoor zorgen dat de Zwitsers grotendeels probleemloos met EU-landen kunnen handeldrijven. De Zwitsers betalen gedeeltelijk mee aan EU-fondsen én er is vrij verkeer van personen. Voor de Britten is dit geen gunstige optie, want die willen juist van deze twee maatregelen af.


31. Wat betekent ‘no deal’?

Er is sprake van ‘no deal’ als er op 29 maart 2019 geen plan ligt. Bijvoorbeeld doordat de Europese Unie niet akkoord gaat met Mays plan of doordat het Lagerhuis het afwijst. Op dat moment is het volkomen onduidelijk wat er gebeurt, want het is onbekend terrein. Zoiets is in de geschiedenis van de EU immers nog nooit eerder voorgekomen. Deze uitkomst is voor alle partijen beroerd.

In de praktijk zal Groot-Brittannië dan zonder afspraken de EU verlaten op 29 maart. Handeldrijven met de EU doen ze dan op basis van de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WHO). Dat betekent echter dat er op de import en export van alles van en naar Groot-Brittannië ineens flinke tarieven worden gerekend. Zeker op bijvoorbeeld vlees, melk of vis komen dan ineens enorme tarieven. Producten die zo maar, 10, 20 of meer dan 30 procent duurder kunnen worden. Ook voor veel auto-onderdelen gelden tarieven van 10 procent of meer. Iets wat de Britse consument keihard in de portemonnee zal voelen.

Daarnaast zal het tot grote opstoppingen aan de grens kunnen leiden. De haven van Rotterdam bereidt zich daar zelfs al op voor. Alles wat Groot-Brittannië in en uit moet, moet gecontroleerd worden en dat kan tot flinke vertragingen en flinke extra kosten voor ondernemers leiden.

Ook in Groot-Brittannië zelf vrezen ze voor opstoppingen bij een ‘no deal’-scenario. De snelweg naar de haven van Dover, de M26, zou weleens kunnen veranderen in een ‘parkeerplaats voor vrachtwagens’, vrezen ze. Vandaar dat er scenario’s rondgaan over dat Britse supermarkten niet meer op tijd bevoorraad kunnen worden of dat er medicijntekorten ontstaan.


32. Spannend, vertel me meer over de ‘no deal’.

Ook politiek gezien zal het flinke consequenties hebben. Er is sprake van ‘no deal’ als ofwel premier May met Brussel niet tot een akkoord komt (en de tijd daarvoor begint steeds meer te dringen). Ofwel de uiteindelijke deal wordt afgewezen door het Britse parlement. Dan zijn er 3 opties:

Optie 1 – nieuwe onderhandelaars: het Britse parlement neemt de controle over en stuurt May terug naar Brussel om iets beters uit te onderhandelen. Of het parlement stelt zelf nieuwe brexit-onderhandelaars aan die terug gaan naar Brussel om daar te onderzoeken wat er te redden valt. De kans dat dit iets oplevert is klein. Zowel de EU als de Britten zullen nu al tot het uiterste gaan, dus er zal ongelooflijk weinig bewegingsruimte overblijven als het parlement de deal afwijst.

Optie 2 – Optie 2 – een nieuw referendum: het Britse parlement brengt een motie in stemming over een nieuw referendum en er blijkt een meerderheid in het Lagerhuis voor. Een groeiend aantal parlementsleden lijkt daar gevoelig voor, al is er zeker nog geen meerderheid voor. Maar ook uit opiniepeilingen blijkt dat bijna de helft van de Britten graag een nieuw referendum wil.

Wat er dan op het stembiljet komt te staan is onduidelijk, maar vermoedelijk wordt het een keuze tussen: no deal, May’s deal (de deal die zij heeft uitonderhandeld dus) of alsnog in de EU blijven.

Een nieuw referendum uitschrijven kost natuurlijk veel tijd, zeker een maand of drie, dus de kans is groot dat de brexit-deadline van eind maart niet wordt gehaald. De Britten moeten dan een verzoek indienen bij EU om de deadline te verschuiven. En daar zit in de EU niemand op te wachten. Al is het moeilijk voor te stellen dat ze uitstel afwijzen als dat betekent dat er een nieuw referendum komt.

Optie 3 – Het horrorscenario: er komt geen nieuw referendum, want er is geen meerderheid voor in parlement. De politieke impasse blijft, Groot-Brittannië trekt alle no deal-scenario’s uit de kast en heeft nog drie maanden om zich daarop voor te bereiden: no deal it is. Dit is het absolute horrorscenario. Premier May zal dan hoogstwaarschijnlijk op moeten stappen en er breekt een regeringscrisis uit. Dat zal betekenen dat de Conservatieven een nieuwe leider moeten aanwijzen. Zal Boris Johnson dan misschien toch nog als leider gekroond worden? Brexit zal het nieuws voorlopig blijven beheersen en onze correspondent kan dus voorlopig niet met vakantie. Premier May zegt hier zelf over: “No deal is better than a bad deal.”


33. Als het tot een harde brexit komt, betaalt het Verenigd Koninkrijk de rekening uit antwoord 22 dan nog wel?

Ja, want een harde brexit betekent nog steeds dat de Britten en de EU volgens gemaakte afspraken uit elkaar gaan. Dus dan zullen de Britten het bedrag van 40 miljard euro gewoon overmaken. Bij een ‘no deal’ is dat onwaarschijnlijker, want dan vervallen alle eerder gemaakte afspraken. In dat geval slaat brexit een enorm gat in de EU-begroting. Geld dat door andere lidstaten, waaronder Nederland, zal moeten worden opgehoest.


34. Wat is de slechtste uitkomst?

Zie vraag 32, optie 3.


35. Komt er een grens in de zee?

Waarschijnlijk niet, want deze optie is voor de Britten onbespreekbaar. Zie vraag 24.


36. Wat wordt er bedoeld met de ‘overgangsperiode’?

Dat is de periode na de deadline datum van 29 maart 2019 en loopt tot 31 december 2020. Dat hebben de Britten en de EU begin dit jaar afgesproken.

Die periode is ingebouwd om bedrijven de kans te geven zich voor te bereiden op brexit en de Europese Unie en de Britten hebben de tijd om de details van hun nieuwe relatie uit te werken. In deze periode blijft vrij verkeer bestaan en werken de Britten aan handelsverdragen met andere landen. Van deze overgangsperiode is alleen sprake als het tot een deal komt. De overgangsperiode kan één keer verlengd worden.


37. Wie moeten er akkoord gaan met een deal?

Een meerderheid van de Raad van Ministers van de 27 lidstaten, de Europese Commissie, een meerderheid van het Europees parlement en een meerderheid van het Britse parlement.

De handelsdeal, die de Britten de komende jaren uitonderhandelen met de EU, moet ook nog eens door alle parlementen in de EU worden geratificeerd, dus ook door de Tweede Kamer in Den Haag. Bij de handelsdeal met Canada bleek enkele jaren geleden dat zoiets nog op fel verzet kan stuiten aangezien het parlement in Wallonië, dat zo’n deal ook moet ratificeren, in eerste instantie weigerde dat te doen.


38. Wat is de ‘backstop’?

Over hoe de grens tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (het VK) eruit gaat zien, is nog steeds geen duidelijkheid. Wel is het is zeker dat er nooit een harde grens met fysieke controles komt, dat is in ieder geval wél afgesproken. Hoe die grens eruit gaat zien, daarover gaan de EU en het VK de komende jaren afspraken maken. Dat gebeurt tijdens de overgangsperiode die twee jaar duurt (zie vraag 36).

Maar stel dat het niet lukt om afspraken te maken? Daarvoor is er in het ‘Withdrawal Agreement’ een verzekeringspolis opgenomen, de ‘backstop’. Op het moment dat de onderhandelingen over de grens mislukken, moet dat vangnet voorkomen dat er een harde grens met fysieke controles komt. Dat betekent dat het Verenigd Koninkrijk in de douane unie met de EU blijft. En dus moeten ze de Europese regels blijven volgen, totdat er een betere oplossing gevonden is.

De ‘backstop’ is in Groot-Brittannië behoorlijk controversieel, want de Britten moeten zich in dat geval houden aan de standaarden en tarieven die de EU met andere landen heeft afgesproken zonder dat Londen daar over mee kan beslissen. Daarnaast mogen ze geen nieuwe handelsakkoorden met andere landen sluiten en – voor de Britten ook een pijnlijk punt – ze kunnen niet zelfstandig besluiten om de ‘backstop’ te stoppen, dat moet samen met de Unie. “Kolonialisme”, noemde voormalig minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson het.

Eén dag voor de stemming in het Britse parlement over het ‘Withdrawal Agreement’ besloot premier May het parlement te vragen die stemming uit te stellen, vanwege de vele kritiek op de ‘backstop’ en haar voorstel maakte daarom in het parlement geen kans. May wil terug naar Brussel in de hoop dat de EU bereid is de conceptdeal aan te passen. (Zie vraag 36). Die periode kan één keer verlengd worden.


39. Hoe staat Schotland erin?

Het grootste deel van de Schotten (62 procent) heeft tijdens het referendum tegen brexit gestemd. Als het aan de Schotten ligt, blijven ze dus bij de Europese Unie, maar ze hebben geen keus en daarover is veel ontevredenheid. De Schotse premier Nicola Sturgeon van de SNP, de Schotse nationale partij, wil daarom dat Schotland onafhankelijk wordt. Alleen stemde een meerderheid van de Schotten daar in een referendum in 2014 tegen. Voorlopig lijkt een nieuw referendum niet aan de orde.

Wel is Sturgeon woest over het feit dat ze nauwelijks inspraak heeft in hoe brexit er uiteindelijk uit komt te zien. Zij vindt dat de regering in Londen totaal niet luistert naar de Schotse eisen. De Schotten willen namelijk, als het al tot brexit komt, een zo zacht mogelijke brexit (zie vraag 27). Alleen lijkt dat op dit moment een vrij onrealistisch scenario.


40. Wat is de rol van de Noord-Ierse partij DUP in brexit-onderhandelingen?

Een hele grote. Ooit speelde de protestantse en pro-Britse DUP geen enkele rol in de brexit-onderhandelingen. Totdat premier May besloot nieuwe verkiezingen te houden en de meerderheid in het parlement verloor. Toen moest er onverwacht een geschikte coalitiepartner komen en de enige optie was de DUP. De oerconservatieve partij verleent gedoogsteun aan de Conservatieven. Hoewel ze maar 10 parlementsleden heeft, heeft May die wel telkens nodig om een meerderheid te halen.

Het probleem voor May is dat de Noord-Ieren flinke eisen stellen. Zo wil Arlene Foster, de leider van de DUP, hoe dan ook voorkomen dat Noord-Ierland een andere behandeling krijgt dan de rest van het Verenigd Koninkrijk. Die harde opstelling maakt het voor May heel moeilijk om met Brussel tot een compromis te komen over de grens in Noord-Ierland. Want een speciale status voor de Noord-Ieren zou het veel eenvoudiger maken om de grens op het Ierse eiland open te houden.

De DUP heeft in Noord-Ierland een reputatie van meedogenloos onderhandelen en heeft al meerdere keren gedreigd May’s regering ten val te brengen als ze hun zin niet krijgen.


41. Mag The Queen zich ook met brexit bemoeien?

Ja, maar dat doet ze niet. Queen Elizabeth bemoeit zich niet met de onderhandelingen en het is niet bekend of ze voor- of tegenstander is van brexit. Al gaan er wel geruchten. Vorig jaar bij de troonrede droeg ze een opvallende blauwe hoed met gele bloemen. Was dat een verwijzing naar de Europese vlag? Deerentegen schreef The Sun al eens dat ze van goed ingevoerde bronnen hoorden dat The Queen juist vóór brexit zou zijn.

Helaas zullen we het nooit uit haar mond te horen krijgen.


42. En hoe is de verdeling in het Britse parlement?

May heeft op dit moment een meerderheid van 13 zetels, inclusief de steun van de Noord-Ierse gedoogpartner DUP. Op een totaal van 650 zetels is dat ontzettend weinig. Bij eerdere brexit-gerelateerde stemmingen was al te zien hoe zenuwslopend die zijn. Er zijn namelijk telkens een aantal parlementsleden uit haar eigen partij die dreigen tegen haar te stemmen. Al meerdere keren had May geluk dat er een aantal Labour-parlementariërs is dat pro-brexit is en daardoor met de regering meestemde.


43. Wie is Tina?

TINA is de nieuwe bijnaam van Theresa May: There Is No Alternative.


44. Als The Tories zo’n hekel hebben aan Theresa May, waarom sturen ze haar dan niet gewoon weg?

Dat hebben ze in december 2018 geprobeerd, door een vertrouwensstemming te houden. Er bleek nog genoeg vertrouwen in de premier en zij mag dus voorlopig aanblijven. Er is op dit moment geen logisch alternatief voor May. Zij heeft van haar zwakte haar kracht gemaakt. Tegen haar pro-brexit-tegenstanders in haar partij zegt ze: als jullie me wegsturen, bestaat de kans dat het hele brexit-proces ontspoort. Dat zou tot een nieuw referendum kunnen leiden en daarmee zou brexit misschien wel helemaal niet door kunnen gaan.

Oftewel: May wegsturen en een regeringscrisis veroorzaken kan grote consequenties hebben. En niemand lijkt bereid die risico’s te nemen.

Vandaar dus die bijnaam Tina: There is no Alternative.


45. Ik heb Maydelijden, is dat terecht?

Ze kan het eigenlijk voor niemand goed doen. May heeft het in ieder geval knap lastig. Afgelopen jaar schreef ze nieuwe verkiezingen uit, in de hoop dat ze die ruim zou winnen. Ze gokte en verloor, dat was een enorme misrekening. May is sindsdien aangeschoten wild. De voorstanders van een harde brexit in haar partij maken het haar heel lastig in de hoop dat ze haar brexit-koers zal wijzigen. Zij weten namelijk: een premier met zo’n flinterdunne meerderheid is makkelijk onder druk te zetten.

Toch deed May het op het Conservatieve partijcongres begin oktober erg goed. Met één van haar beste speeches tot nu toe wist ze weer wat krediet terug te winnen bij haar achterban. Niet in de laatste plaats door enorm de draak te steken met zichzelf.


46. Kan May de mening van haar kritische partijgenoten niet gewoon negeren?

Nee, want daarvoor is haar meerderheid te klein. Ze heeft uiteindelijk een plan nodig dat door een meerderheid van het Lagerhuis gesteund wordt. Er wordt de laatste tijd gefluisterd dat May steun zoekt bij Labour. Want ook veel Labour-parlementariërs willen wel dat brexit er gewoon komt: ze willen de uitslag van het referendum respecteren.


47. Wat is ‘The Peoples Vote’?

Dat is de beweging die voor een tweede referendum is. Volgens deze groep moeten de Britten de kans krijgen om hun mening te geven over de finale deal tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. ‘The Peoples Vote’ is opgericht door verschillende Britse parlementsleden, voormalig politici, bekende Britten en Britten uit het bedrijfsleven.


48. Ik hoor dat er een nieuw referendum komt. Klopt dat?

Daarover is nog niets zeker, maar de optie blijft rondzingen. Uit opiniepeilingen blijkt dat de steun voor een nieuw referendum toeneemt, maar er is op dit moment nog zeker geen meerderheid in het parlement voor te vinden. Dus of het zover komt is uiterst twijfelachtig.


49. Als er nu een nieuw referendum over uittreding wordt gehouden, hoe zal de uitkomst dan zijn?

In het eerste referendum stemden de Britten met 52 procent voor ‘leave’, 48 procent stemde voor ‘remain’. Als ze vandaag dezelfde keuze zouden moeten maken zou het ‘remain’-kamp met een kleine meerderheid winnen. Althans, dat blijkt uit actuele opiniepeilingen. Met een nieuwe campagne kan natuurlijk alles weer veranderen. Dat laat zien dat de publieke opinie ruim twee jaar na het referendum nog altijd niet drastisch veranderd is. Het grootste gedeelte van de brexit-kiezers staat dus nog steeds volledig achter zijn of haar keuze.


50. Hoeveel gaat dit grapje kosten?

Dat brexit klauwen met geld gaat kosten, is wel zeker. Niemand weet hoeveel precies, maar er ligt inmiddels een aantal scenario’s. Begin 2018 liet de Britse regering het onderzoeken. Het resultaat van dat onderzoek lekte onbedoeld uit en de conclusie was niet best: brexit betekent aanzienlijke economische schade voor het Verenigd Koninkrijk. Als het Verenigd Koninkrijk op de interne markt blijft (een zachte brexit), zal de economische groei 15 jaar lang 2 procent lager uitvallen. Als er een vrijhandelsakkoord komt (het Canadese model), gaat het om 5 procent en bij ‘no deal’ zelfs om 8 procent minder groei.

De Nederlandse Algemene Rekenkamer publiceerde in december 2018 een onderzoek. Daarin staat dat als het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt zonder brexit-akkoord, dat het de Nederlandse overheid de komende jaren 2,3 miljard euro kost. Er gaat vooral meer geld naar diensten als de douane en de controles door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, en Nederland gaat net als andere lidstaten meer betalen aan de Europese Unie. Mocht het recent gesloten akkoord door de Britten aanvaard worden dan zal de brexit voor Nederland volgend jaar en in 2020 niet veel veranderen.


51. Hoe zit het met de uittocht van bedrijven? Zijn er al organisaties uit 'the city' vertrokken?

Tot nu toe lijkt het mee te vallen. In het financiële hart van Londen, 'the city', zijn minder banen verdwenen dan gevreesd, terwijl bankiers en politici na het referendum een massale exodus van banen en bedrijven voorspelden. Londens positie in de financiële wereld was in groot gevaar. Persbureau Reuters zocht het uit en telde in september 2018 een verlies van 630 banen in de financiële sector. Eerder was de verwachting nog dat er 10.000 banen zouden verdwijnen, nu is dat bijgesteld naar ongeveer de helft.

In 'the city' kijken ze dus ook met spanning uit naar hoe de onderhandelingen zullen aflopen. Pas als dat duidelijk is, is ook duidelijk wat de uiteindelijke impact zal zijn. Hoe slechter de deal voor de financiële sector zal uitpakken, hoe meer banen er uiteindelijk zullen verdwijnen.


52. Wat betekent brexit voor Nederlanders die in het Verenigd Koninkrijk wonen?

Dat zal afhangen van de manier waarop de Britten de EU verlaten. Als het tot een zachte brexit komt (zie vraag 27 en 28) verandert er weinig, maar als er een harde uittreding komt, is er een groter probleem.

Het Verenigd Koninkrijk heeft dan de volledige controle over wie het land in en uit gaat. Dit zal in de toekomst problemen opleveren voor zowel de EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk wonen als andersom. May heeft hiervoor een oplossing bedacht: de EU-burgers die vijf jaar of langer in het VK wonen, krijgen een verblijfsstatus en EU-burgers die er minder lang wonen krijgen nog twee jaar de tijd om die te regelen.

Hun verblijfsvergunning wordt weer ingetrokken als ze langer dan twee jaar ergens anders gaan wonen.

Al met al krijgen EU-burgers in Groot-Brittannië in dat geval dus minder rechten.


53. Heb ik straks een visum nodig voor een citytripje naar Londen?

Als het tot een ‘harde’ brexit komt, kan een citytrip naar Londen lastiger worden. In dat geval kunnen de Britten zelf bepalen wie er het land binnenkomt, hoe lang diegene mag blijven en onder welke voorwaarden. EU-burgers die zich willen vestigen in het VK hebben dan een werkvisum nodig en dit betekent meer papierwerk en hogere kosten. Aan de andere kant heeft niemand er baat bij als het na brexit veel ingewikkelder wordt om voor een korte trip naar Londen te gaan. Mocht het tot een deal met de EU komen, dan is de kans groot dat er een oplossing voor wordt gevonden om het in- en uitreizen zo eenvoudig mogelijk te houden.


54. Gaat Nederland brexit ook in de portemonnee voelen?

Het Verenigd Koninkrijk is een van de belangrijkste handelspartners van Nederland. Alleen met België en Duitsland doen we meer zaken. Het is voor Nederland dus heel belangrijk dat er op 29 maart 2019 een deal ligt waarin de handelsbetrekkingen goed geregeld zijn. De Algemene Rekenkamer publiceerde in december 2018 berekeningen over de Nederlandse economie vraag 50.


55. Gaat het Verenigd Koninkrijk EU-burgers deporteren en andersom?

Dat is niet de bedoeling. De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hebben in december 2017 al afgesproken dat de rechten van burgers beschermd worden, ongeacht wat het resultaat van het uittredingsproces zal zijn. Zie vraag 19. Maar deze afspraak blijft alleen staan bij een deal, als het komt tot ‘no deal’ vervallen de bereikte afspraken en is het onzeker wat er gebeurt.

Wel verzekerde Theresa May onlangs nog dat zelfs bij een 'no deal', de rechten van de drie miljoen EU-burgers in Groot-Brittannië gewaarborgd blijven. Er zal dus in principe niemand gedeporteerd worden. Al is niet uit te sluiten dat in het geval van een 'no deal' er wel ontzettend veel administratieve rompslomp nodig is om je verblijfsstatus te regelen.


56. Ik maak me zorgen om de Premier League.

Ook voor het voetbal kan er iets veranderen. Als het tot een ‘harde’ brexit komt, heeft de Engelse voetbalbond niet meer de voordelen van vrij verkeer van personen en daardoor kunnen de grote clubs zoals Chelsea en Manchester United niet zomaar Europese talenten binnen halen. De transfers worden dan ingewikkelder, omdat de voetballers een werkvergunning moeten aanvragen. Ook voor de huidige internationale spelers in het Verenigd Koninkrijk moet er een oplossing komen. Er is geen probleem als er een ‘zachte’ brexit komt, aangezien er dan vrij verkeer van personen geldt.


57. En het vrijgezellenfeest van m’n beste vriend naar Dublin dan?

Ierland hoort niet bij het Verenigd Koninkrijk en blijft dus gewoon bij de EU. Als je op reis wilt naar Dublin verandert er dus niets.


58. Ik ben aangenomen aan de Universiteit van Oxford. Kan ik daar nog steeds gaan studeren?

Op dit moment nog wel en als het tot een brexit-deal komt zal er tot zeker december 2020 weinig veranderen. Omdat de onderhandelingen nog steeds gaande zijn, is het nog onduidelijk wat de consequenties van brexit voor studenten zijn. Als het Verenigd Koninkrijk onderdeel blijft van de interne markt (zachte brexit) verandert er waarschijnlijk weinig en blijft het collegegeld voor EU-studenten hetzelfde als die van de Britse. Bij een harde brexit gaan studenten hoogstwaarschijnlijk wel meer betalen. Bovendien hebben ze dan wellicht een visum nodig. Al zou het ook kunnen dat de Britten onderdeel blijven uitmaken van Erasmus, het Europese uitwisselingssysteem voor studenten. Maar dat is dus afhankelijk van de uiteindelijke deal.


59. Wordt kerstshoppen in Londen duurder?

Bij een daling van de pond is het heel aantrekkelijk om het vliegtuig te pakken en kerstinkopen in Engeland te doen. Dat gebeurde vlak na het referendum in 2016. Toeristen trokken toen massaal naar Londen. Als er geen deal komt, zal het pond waarschijnlijk nog een stuk verder dalen en wordt Londen nog een stuk goedkoper. Een brexit-deal zal er voor zorgen dat de koers van het pond waarschijnlijk weer een stuk zal stijgen.

Aan de andere kant, na brexit is de kans groot dat je invoerrechten moet betalen over gekochte spullen die je meeneemt uit Londen. Net als dat het geval is wanneer je iets meeneemt uit de Verenigde Staten.

Het voordeel is wel dat je de BTW die je betaalt over aankopen weer kan terugkrijgen. Daarmee is duty free shoppen op de luchthaven in Groot-Brittannië na brexit wel weer een stuk interessanter.

Bij een brexit-deal zal de koers van het pond waarschijnlijk weer een stuk stijgen. Als er geen brexit-akkoord komt, zal dat de koers juist nog verder laten dalen.


60. Ik hou van Schotse whisky. Wordt dat duurder?

Whisky is het grootste exportproduct van Schotland. Maar liefst 90 procent van de whiskyproductie gaat naar het buitenland en 30 procent daarvan gaat naar EU-landen. Zonder brexit-akkoord gaan de Schotse whiskystokers en consumenten het flink voelen. De prijs zal dan hoe dan ook omhoog gaan. Als er een brexit komt waarbij de Britten hun goederen nog altijd tariefvrij en probleemloos naar de EU kunnen exporteren, dan zal er weinig veranderen.

Al is er nog iets anders. ‘Scotch’ is op dit moment een beschermd merk binnen de Europese Unie om te voorkomen dat het op een goedkopere manier wordt nagemaakt. Als het tot een brexit komt, vervalt die bescherming wellicht. Schotse whiskystokers vrezen dat Groot-Brittannië straks nieuwe deals sluit met andere handelspartners en dat er andere eisen komen voor ‘Scotch’, wat mogelijk ten koste gaat van de kwaliteit. De Amerikanen dringen bijvoorbeeld al langer aan op versoepeling van de regels.


61. Speelt de ‘exit’ ook in andere landen?

In verschillende landen is het enthousiasme voor het Europees project bekoeld en zijn zowel burgers als politieke partijen niet blij met de Brusselse bemoeienis. Er zou daar te veel macht liggen. In landen als Italië, België, Duitsland en ook in Nederland wordt er wel eens gesproken over een ‘exit’, maar de ideeën stranden tot nu toe. Bijvoorbeeld omdat er geen meerderheid voor is of omdat een land geen referendum kan organiseren.


62. Is een ‘nexit’ realistisch?

De meeste Nederlanders vinden dat we beter af zijn als lid van de EU. Toch is er een kleine groep die pleit voor 'nexit'. Politieke partijen als de PVV en Forum voor Democratie doen dat bijvoorbeeld. Maar in tegenstelling tot de Britten kunnen de Nederlanders geen raadgevend referendum houden. Dat is sinds juni 2018 afgeschaft.


63. Krijgt May br-extratime?

De tijd tikt door, de deadline komt steeds dichterbij en de onderhandelingen zitten vast. Is het dan misschien toch nodig om de overgangsperiode (zie vraag 36) van twee naar drie jaar te rekken? Of zoals de Britse tabloid The Sun het noemt; br-extratime?

Over een langere overgangsperiode wordt in Groot-Brittannië verschillend gedacht, vooral omdat de Britten in die periode nog flink moeten betalen voor deelname aan de interne markt en de douane-unie en alle regels van de EU moet overnemen, terwijl ze niet mogen meepraten bij de totstandkoming van die regels. Toch wordt die extra tijd door steeds meer EU-leiders als een reële mogelijkheid gezien. “Wij hebben de tijd”, zei de president van Litouwen Dalia Grybauskaitė tijdens de EU-top in oktober 2018.


64. Wat staat er de komende tijd op de brexit-agenda?

Half januari – De stemming in het Brits parlement over het brexit-akkoord. Dit is een cruciale dag in de geschiedenis van Groot-Brittannië. De stemming staat gepland op in de week van 14 januari 2019. Eerder zou het plan op 11 december worden voorgelegd aan het parlement, maar May vroeg om uitstel.

Begin 2019 - het Europees Parlement stemt over een deal, nadat het Britse parlement heeft gestemd.

29 maart 2019 – Brexit: op deze dag wordt de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de EU officieel.


65. Sebastiaan van der Pal: 'Er staat regelmatig in nieuwsberichten dat brexit veel geld gaat kosten. Waar gaat dat geld naartoe?''

Als je hierover leest, gaat het vaak over verschillende dingen. Bedoeld wordt bijvoorbeeld de mogelijke economische schade - denk aan het verlies dat de EU en het VK lijden vanwege de uitblijvende economische groei. Het gaat ook over de geschatte extra kosten die bij een brexit komen kijken; de handelskosten nemen toe vanwege handelsbelemmeringen (douanecontroles bijvoorbeeld), maar ook vanwege duurdere producten en hogere productiekosten (zie vraag 50). In het geval van ‘no deal’ valt het Verenigd Koninkrijk terug op WTO-regels (zie vraag 31) die hogere handelstarieven aanhouden.


66. Jeroen Huijsinga: 'Wat als de Britten spijt krijgen en lid willen blijven of weer lid willen worden van de Europese Unie?'

Ooit waren de EU-leiders Donald Tusk en Jean Claude Juncker snoeihard: na brexit hoeven de Britten nooit meer terug te komen bij de Europese Unie. De heren lijken inmiddels wat bijgedraaid. Begin 2018 zei Juncker dat hij hoopt dat het VK spijt krijgt en zich na een uittreding weer opnieuw zal aanmelden als kandidaat EU-lidstaat.

En dat kan. Waar Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon de scheiding regelt, regelt Artikel 49 de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Unie. De Britten kunnen zich gewoon weer aanmelden. Daarna moeten ze weer gaan onderhandelen met de EU, net zoals andere kandidaat-lidstaten (zoals Servië) dat nu doen. Alle wetten en regels van het VK moeten worden afgestemd op de Criteria van Kopenhagen. Dat zijn de voorwaarden waaraan niet-EU-landen moeten voldoen als ze bij de EU willen horen. Het gaat onder meer over mensenrechten, stabiele instellingen en democratische principes. Als het VK aan al die voorwaarden voldoet, kan het weer toetreden. Oude emoties en frustraties over een eerdere brexit mogen daarbij geen rol spelen.

Wat er gebeurt als de Britten nog tijdens de onderhandelingen spijt krijgen, is onduidelijk. De meningen verschillen over of ze Artikel 50 eenzijdig kunnen intrekken of niet, zie vraag 16.


67. André Wijnker: 'Er wordt soms gesproken over een ‘blind deal’. Wat houdt dat in?'

Het betekent dat de deal niet volledig ingevuld is, zoals het geval is bij het conceptakkoord dat er nu op tafel ligt. Alleen de grote lijnen staan. De Britten en de EU zeggen in dat geval “ja” tegen een deal waar ze de inhoud (nog) niet van kennen. Ze maken dan bijvoorbeeld een afspraak over de rekening die de Britten aan de Unie moeten betalen, maar niet over handel. Tijdens de overgangsperiode gaan ze daarover onderhandelen. Velen zien dat als een onacceptabele uitkomst en geen van de partijen wil het zover laten komen.


68. Iwan Westdijk: 'Heeft brexit ook gevolgen voor beschermde EU-producten zoals Champagne en parmaham?'

De champagne komt in Brussel regelmatig op tafel. Niet in een glas, maar als onderhandelingsonderwerp. De Europese Unie wil namelijk dat het Verenigd Koninkrijk belooft de EU-regels over te nemen die producten zoals champagne beschermen.

Die regels bepalen dat bubbels alleen de naam champagne mogen krijgen als ze in de gelijknamige Franse regio gemaakt zijn. Hetzelfde geldt voor duizenden andere producten, zoals Parmezaanse kaas, parmaham en balsamicoazijn. Die producten hebben een Beschermde Geografische Aanduiding, een BGA, en niemand anders binnen de EU mag die naam dan nog gebruiken.

Als de EU en het VK hierover niet tot een akkoord komen, vervallen regels en de EU is bang dat de Britten de producten in dat geval gaat namaken en goedkoper verkoopt. Hetzelfde geldt overigens voor Britse producten (zie vraag 60 over de Schotse whisky).

Dit deel van de onderhandelingen zou inmiddels zijn afgetikt. Maar wat de gemaakte afspraak inhoudt weten we niet en komt naar buiten als er een finale akkoord is.


69. Jasper Kok: 'Hoe zit het met Gibraltar?'

Gibraltar is een van de Britse overzeese gebieden dat het meest gaat voelen van brexit, omdat het grenst aan een EU-lidstaat: Spanje. Nu maakt Gibraltar nog deel uit van dezelfde interne markt en douane unie als Spanje, na een brexit mogelijk niet meer. De situatie is dus vergelijkbaar met die van Noord-Ierland en Ierland.

Afhankelijk van het uiteindelijke akkoord kan handel en verkeer er voor Gibraltar er heel anders uit gaan zien. Duizenden Spanjaarden werken in Gibraltar en andersom en Gibraltar importeert allerlei producten vanuit Spanje. Dat kan straks lastiger worden en meer gaan kosten. Gibraltarezen hebben er al sinds de uitslag van het referendum buikpijn van, een overweldigende meerderheid van 96 procent stemde tegen brexit


70. Mijn vraag staat er niet bij. Wat nu?

Oké, stuur ons een berichtje op Facebook of gebruik op Twitter #brexitfaq.


Redactie: Noortje Deutekom, Tim van Steenbergen en Tim de Wit
Graphics: Stijn Postmus en Rogier Leijen